Israël zal moeten wennen aan nieuwe rol van Egypte

Was Mubarak nog maar de baas in Egypte, zullen veel Israëli's verzuchten.

Terwijl Israëlische legerleiders de aanvallen op Gaza dirigeren, kijken politici met een scheef oog naar de gigantische zuiderbuur Egypte. Wat ze zien, doet ze vast weemoedig terug denken aan de tijd van Hosni Mubarak, toen ze konden rekenen op een pro-Westerse dictator om de woede van zijn pro-Palestijnse volk stoïcijns te negeren.


Binnen enkele uren nadat Israël de militaire leider van Hamas doodde, trok de Egyptische president Mohammed Morsi zijn ambassadeur terug uit Tel Aviv. Gisteren veroordeelde Morsi de 'flagrante agressie' van Israël en zwoer dat hij Gaza niet alleen zou laten. Ondertussen bezocht de Egyptische premier Hisham Kandil de Palestijnse enclave en verscheen zij aan zij met de Hamas-premier Ismail Haniyeh voor de camera's - een ongekend sterk signaal van solidariteit.


De Israëlische aanval op Gaza is de eerste grote test van de relatie met het nieuwe Egypte, wiens vredesverdrag met Israël al decennia lang de sleutel is voor relatieve stabiliteit in het Midden-Oosten.


In ruil voor Amerikaans geld volgde de Egyptische dictator Hosni Mubarak dertig jaar lang de Amerikaanse, pro-Israëlische lijn in het Midden-Oosten - in weerwil van een volk dat zich sterk verbonden voelt met de Palestijnen, en een stuk minder met Israël.


Maar in de jonge Egyptische democratie kan de president niet meer zomaar de woede negeren van miljoenen ingezetenen. En dus klettert Egypte, de Arabische reus met 85 miljoen inwoners, met de diplomatieke wapens als nooit tevoren.


De confrontatie vindt plaats in een veranderende regio, waar landen hun politieke standpunten opnieuw formuleren. Ook post-revolutionair Tunesië, dat zich nauwelijks met Israël en de Palestijnen bemoeide, kondigde aan zaterdag zijn minister van Buitenlandse Zaken naar Gaza te sturen.


Naarmate de crisis verergert, heeft Egypte verscheidene opties. Caïro kan bijvoorbeeld de Gazastrook permanent openstellen voor personen en goederen, de banden met Israël volledig verbreken, of zelfs het Camp David-akkoord in een referendum ter discussie stellen.


Dat laatste is echter niet waarschijnlijk: de vrede met Israël is ook voor Egypte van cruciaal belang. Het verlangen om Israël duidelijk te maken dat het tijdperk van voor 25 januari 2011 voorbij is, moet Morsi ondertussen verenigen met de wens om stabiliteit in eigen land te bewaren. Egypte zit geenszins te wachten op escalatie aan zijn grenzen, zeker niet terwijl kampt met een ernstige economische crisis en voortdurende politieke instabiliteit als gevolg van de revolutie.


Daarbij zal Egypte huiveren om door het conflict met Israël de verstandhouding met de VS in gevaar te brengen, die het land jaarlijks steunen met 1,5 miljard dollar. De Camp David-akkoorden zijn daarnaast een peiler onder de Egyptische stabiliteit, en de basis van Egyptes legitimiteit in de internationale gemeenschap.


Egypte zal Gaza dan ook in humanitaire en diplomatieke termen blijven steunen, maar proberen haar traditionele onderhandelaarsrol discreet voort te zetten: druk uitoefenen op Hamas en de VS vragen om hetzelfde te doen op Israël, met als doel een wapenstilstand - niet escalatie.


Het nieuwste conflict tussen Israël en de Palestijnen vindt plaats terwijl Egypte zijn beleid opnieuw moet uitvinden. Voorkomen van escalatie is daarbij weliswaar prioriteit, maar naarmate Israël - in de ogen van de Arabieren - de aanvallen op Palestijnen intensiveert, zal de druk op Morsi om krachtig te reageren toenemen. In een regio waarbij alle conventies wankelen, betekent dat nog altijd een gevaarlijk spelletje koorddansen.


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden