Israël staat breekbare coalitie te wachten

De entree van Kadima in de Knesset is bescheidener uitgevallen dan was verwacht. De middenpartij van Ehud Olmert is met 28 zetels welbeschouwd een middelgrote partij....

Alex Burghoorn

Het betekent dat Israël, als zo vaak in het verleden, een complexe en breekbare veelpartijen-coalitie te wachten staat. Ehud Olmert moet straks al zijn tact aanboren om zijn regeringspartners tevreden te stellen en tegelijkertijd warm te houden voor zijn veeleisende plan om binnen vier jaar de muur rond de Westelijke Jordaanoever tot de grens van Israël te maken.

Het pas vier maanden geleden opgerichte Kadima (‘Voorwaarts’) was vooraf een grote toekomst voorspeld, omdat de partij recht kon doen aan de verweesde kiezers in het midden van het politieke spectrum. Zij die enerzijds afscheid hadden genomen van de Groot Israël-gedachte van Likud en de bezetting van de Palestijnse gebieden wilden beëindigen, maar anderzijds weinig heil meer zagen in de vastgelopen vredesdialoog van de Arbeidspartij.

De eenzijdige actiepolitiek van Sharon sprak hen meer aan: de terugtrekking uit de Gazastrook ging van niet-praten-maar-doen. Maar op het moment suprême heeft nog geen kwart van de kiezers zich daadwerkelijk achter die filosofie geschaard. Het is, afgezet tegen de grote opluchting die in Israël heerste na de ontruiming van de nederzettingen in Gaza, een tegenvaller voor Olmert en de zijnen. Kadima deed het vooral goed in Tel Aviv en Haifa, de grote steden aan de kust, waar velen een prettig leven leiden ver van de Palestijnse gebieden.

Toch heeft Kadima voldoende zetels behaald om leiding te kunnen geven aan een meerderheidscoalitie waarvan alle partijen doordrongen zijn van de noodzaak delen van de Westoever, het ‘bijbelse land’, op te geven. Samen met Amir Peretz van de Arbeidspartij (twintig zetels) kan Olmert de basis leggen voor een centrumlinkse regering. Om aan een ruime meerderheid te komen kunnen de orthodoxe partijen Shas (dertien zetels) en Verenigd Thora Jodendom (vijf zetels) worden toegevoegd, of de gepensioneerdenpartij Gil (zeven zetels) en het linkse Meretz (vier zetels).

Olmert heeft steeds gezegd een brede coalitie te willen vormen – zeg 75 van de 120 zetels. Het is logisch. Hoe meer partijen hij achter zijn toekomstvisie krijgt, hoe groter de kans dat hij voorlopig aan de slag kan met het voorbereiden van tienduizenden kolonisten op hun vertrek. Bovendien kan een brede coalitie tegen een stootje: als een van de kleine fracties opstapt, vervalt niet meteen de parlementaire meerderheid.

De val van Likud symboliseert het einde van de dominantie van de Groot Israël-gedachte, die de Israëlische politiek na de Zesdaagse Oorlog van 1967 in de greep heeft gekregen. Sinds 1977 heeft Likud met de premiers Menachim Begin, Yitzhak Shamir en Benjamin Netanyahu het landsbestuur gedomineerd. Maar met nog maar elf zetels over is Likud weggezakt naar de middenmoot – na Shas en na Yisrael Beitenu (twaalf zetels), de Russische immigrantenpartij die een racistische campagne voert tegen de Israëlische Arabieren.

Het is geen toeval dat de som van de zetels van Kadima en Likud (28 + 11 = 39) vrijwel gelijk is aan het aantal zetels dat Likud drie jaar geleden onder Sharon haalde. Het is de achterban van de oude Likud die de ideologische ommezwaai heeft gemaakt en Israël op een nieuwe koers heeft gezet. Het is de draai die Sharon maakte toen hij in november met veel misbaar met de Likud brak. Heeft Kadima vooral tot inkeer gekomen likudniks aangesproken?

Analyses van stemgedrag moeten uitwijzen bij welke partijen Kadima kiezers heeft weggehaald. Maar het is veelzeggend dat Likud is weggevaagd, terwijl de Arbeidspartij – ook zónder ‘Mister Arbeidspartij’ Shimon Peres – haar positie in de Knesset heeft geconsolideerd.

Het is de vraag of Olmert de stuurmanskunst bezit om zijn kabinet op de nieuwe koers te houden. Het gevaar bestaat dat meningsverschillen over het te voeren sociale beleid de coalitie uiteendrijft – dat de gepensioneerden of de ultra-orthodoxen de belangen van hun achterban hoger achten dan het nationale vraagstuk hoe de bezetting van 1967 te beëindigen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden