Zes vragenannexatie Westelijke Jordaanoever

Israël riskeert escalatie met annexatie bezette Westelijke Jordaanoever

Tot afgrijzen van de Palestijnen en de internationale gemeenschap, maar met de zegen van president Trump, wil de Israëlische premier Netanyahu woensdag beginnen met de annexatie van de bezette Westelijke Jordaanoever. Waar kan dat toe leiden?

Nieuwe nederzettingen worden opgetrokken bij de Psagot wijnmakerij op de Westelijke Jordaanoever. Beeld Daniel Rosenthal

Wat houdt die annexatie in?

Netanyahu volgt de lijn van het ‘vredesvoorstel’ dat de Amerikaanse president Trump in januari van dit jaar presenteerde. Hierin werd gesteld dat Israël zo’n 30 procent van de Westelijke Jordaanoever mag inlijven: een gebied dat de Palestijnen in zijn geheel als het hartland van hun toekomstige staat zien. De hele Westelijke Jordaanoever staat de facto al onder Israëlisch militair gezag, dus het is niet zo dat er tanks het gebied zullen binnenrollen om de boel te annexeren. Wel wordt de Israëlische wetgeving dan van toepassing verklaard op de Joodse inwoners van de nederzettingen. Palestijnse inwoners van het geannexeerde gebied worden echter geen Israëlisch staatsburger, wat leidt tot de zorg dat Israël een apartheidsstaat wordt. 

Heeft Netanyahu hier binnen Israël genoeg steun voor? 

Niet iedereen staat te juichen (er is tegen de plannen gedemonstreerd en ook hoge Israëlische commandanten hebben zich ertegen uitgesproken), maar in zijn eigen centrum-rechtse coalitie is er een meerderheid. Minister van Defensie Benny Gantz, die een roulerend premierschap met Netanyahu is aangegaan, was aanvankelijk terughoudend, maar omdat de Palestijnen niet naar de onderhandelingstafel wilden komen, ging hij overstag.  

Kinderen rijden met hun oma door de nederzetting Kfar Tapuach op de Westelijke Jordaanoever. Beeld Daniel Rosenthal

Het hele gebied hoeft ook niet in één keer ingelijfd te worden – er wordt gedacht aan een geleidelijke annexatie. Volgens Israëlische media zou Gush Etzion, een groot blok van nederzettingen ten zuiden van Jeruzalem, als eerste in aanmerking komen.

Waarom wil Netanyahu juist nu tot annexatie overgaan?

De langstzittende premier van Israël is waarschijnlijk bezig aan zijn laatste ambtstermijn en wil als groot staatsman de geschiedenis ingaan. Daarnaast geeft hij Donald Trump vlak voor de Amerikaanse verkiezingen graag een steuntje in de rug: annexatie is een vurige wens van rechtse Joodse Amerikanen en vooral van evangelische christenen, die een belangrijk deel van Trumps electoraat vormen. Ze vinden dat de bijbelse aanspraken van het Joodse volk op het Heilige Land gehonoreerd moeten worden en wel zo snel mogelijk.

Bovendien vreest Netanyahu dat Trump de verkiezingen in november zal verliezen van de Democraat Joe Biden, een verklaard criticus van annexatie. Het moet dus vóór die tijd worden uitgevoerd.

Wat zijn de mogelijke gevolgen?

Dat blijft natuurlijk koffiedik kijken, maar sommigen vrezen het ergste. Israël heeft al niet veel vrienden in de regio en annexatie zal de verhouding met de directe buurlanden Egypte en Jordanië niet ten goede komen. Ook de Golflanden, waarmee Israël de afgelopen jaren, na decennia van vijandschap, toch een voorzichtige relatie heeft ontwikkeld (vooral vanwege de gezamenlijke vijand Iran), hebben gewaarschuwd dat zij dit niet zomaar zullen accepteren.

Er wordt vooral gevreesd voor de Palestijnse reactie: er komen ongetwijfeld protesten, maar het is niet te zeggen hoe groot, gewelddadig en langdurig die zullen zijn, en hoe de Palestijnse Autoriteit (PA), Hamas en Israël hierop zullen reageren. De PA heeft gedreigd zichzelf op te heffen, waardoor Israël krachtens internationaal recht verantwoordelijk wordt voor het welzijn van meer dan drie miljoen Palestijnen. Of de PA zover gaat, staat te bezien: Abbas en de zijnen zijn bang voor de opkomst van de extremistische Hamas-beweging, die annexatie een ‘oorlogsverklaring’ noemt en met geweld dreigt. 

Hoe zullen de Verenigde Naties reageren en hebben zij enige invloed op de ontwikkelingen?  

De VN-Veiligheidsraad vergaderde vorige week over de kwestie. Alle vijftien leden, minus de VS, bestempelden annexatie als schending van internationaal recht. Er werd geen afkeurende resolutie ingediend, omdat die toch getorpedeerd zou worden door een Amerikaans veto.

De VN-Veiligheidsraad heeft zich in het verleden meer dan eens – tevergeefs – uitgesproken tegen de bouw van nederzettingen in bezet gebied. De laatste keer gebeurde dat in de nadagen van president Barack Obama in december 2016. Terwijl Obama’s opvolger Donald Trump al gekozen was, onthielden de VS zich van hun gebruikelijke veto tegen een ingediende resolutie. Daarin werd gesproken over een flagrante schending van het internationaal recht; de bouw van nederzettingen moest onmiddellijk worden gestaakt. Israël bouwde gewoon door en ondertussen leven er ongeveer een half miljoen Joden te midden van enkele miljoenen Palestijnen.

Jonge Joodse vrouwen die werken in een winkel in de nederzetting Eli op de Westelijke Jordaanoever. Beeld Daniel Rosenthal

Al in 1980 had de Veiligheidsraad een resolutie van dezelfde strekking aangenomen. In datzelfde jaar annexeerde Israël het oostelijke deel van Jeruzalem. Dat werd afgekeurd en illegaal genoemd, maar er volgden geen consequenties.

Gaan andere partijen wel actie ondernemen als de annexatie doorgaat?

Sommige Europese landen hebben gedreigd met boycotmaatregelen. Bijvoorbeeld via het associatie-akkoord dat de EU gesloten heeft met Israël, dat het land onder meer handelsvoordelen biedt. Zulke dreigementen klonken eerder, maar werden nooit waargemaakt. Landen als België en Luxemburg ‘dreigen’ nu Palestina als onafhankelijke staat te erkennen. Dat is hooguit een symbolische stap. Een meerderheid van de ruim 190 VN-lidstaten heeft Palestina al erkend, zonder dat het de Palestijnen enig voordeel opleverde.

LEES VERDER: 

In een drieluik reageren de bewoners van het gebied op het vredesplan van Trump, en de gevolgen die het voor hen zou hebben. 

Het idee om Israëlische Arabieren hun paspoort af te pakken, is niet nieuw. En extreem-rechtse politici hebben wel vaker geopperd om Arabische steden en dorpen over te dragen aan de Palestijnse Autoriteit. ‘Maar het was een schok om deze fantasie terug te zien in een Amerikaans vredesvoorstel.’

De bewoners van de joodse nederzettingen op de Westelijke Jordaanoever zijn blij dat Trump hun rechten erkend. ‘Wij horen hier’, zeggen zij. ‘En het is goed als de Palestijnen horen dat wij nooit meer vertrekken.’ Maar sommigen vinden dat het plan van Trump niet ver genoeg gaat.

Vol afschuw zien de Palestijnen hoe Trump in zijn plan Jeruzalem in zijn geheel aan Israël toekent. Het stoffige Abu Dis, van oudsher een schaapherdersdorp, mag de hoofdstad worden van de nieuwe Palestijnse staat. ‘Absurd’, zeggen de inwoners. ‘Hier is niets.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden