Postuum

Israël neemt afscheid van eigenzinnige lastpak

Als officier en minister was hij bruut en wraakzuchtig. Als premier verraste hij vriend en vijand met het opgeven van de Gazastrook. Ariel Sharon (1928-2014) was nu eenmaal iemand die zijn leven lang heeft gedaan wat anderen niet wilden of durfden.

Ariel Sharon in 2005. Beeld afp

Israël voerde oorlog in Libanon en Gaza, in de Arabische wereld ging het volk de straat op, Syrië zakte weg in een bloedige burgerstrijd. Het gebeurde in de laatste acht jaren van het leven van Ariel Sharon (85), maar het ging allemaal aan hem voorbij. Vandaag kwam er dan toch een eind aan de langdurige comateuze toestand waarin de Israëlische ex-premier sinds januari 2006 verkeerde. Als hij acht jaar geleden aan zijn hersenbloeding was overleden, zou hij zijn volk verweesd en in verwarring hebben achtergelaten. Maar nu zijn dood geen politieke consequenties heeft, kan Israël waardig afscheid nemen van een man die bij zijn leven de emoties hoog deed oplopen.

Minder dan een jaar voor hij in coma raakte, verraste Sharon vriend en vijand met de terugtrekking van leger en kolonisten uit de Gazastrook, zonder dat hij daarvoor van de Palestijnen een tegenprestatie verlangde. Hij wekte ook verbazing met zijn constatering dat een democratisch land als Israël niet eeuwig over een ander volk kan heersen. Maar Sharon was nu eenmaal iemand die zijn leven lang heeft gedaan en gezegd wat anderen niet wilden of durfden. Soms pakte dat goed uit, maar vaak ook verkeerd. Tegenover de terugtrekking uit de Gazastrook staan Sharons fanatieke steun aan de kolonisatie van bezet gebied, zijn provocatieve bezoek aan de Tempelberg in Jeruzalem en Israëls invasie in Libanon.

Sharon was een vat vol tegenstrijdigheden. Als officier en als minister van Defensie kon hij buitengewoon bruut en wraakzuchtig optreden, maar in de contacten met zijn naaste omgeving was hij een en al gemoedelijkheid. Ergens in de jaren negentig nam hij buitenlandse correspondenten mee op een busreis over de Westelijke Jordaanoever om het strategische belang van de nederzettingenbouw aanschouwelijk te maken. Hij wist dat hij weinig supporters onder zijn gehoor had, maar hij wist de stemming erin te houden. Zelden is er in een bus zoveel gelachen.

Ariel Sharon spreekt tijdens een bijeenkomst in de stad Ashdod op 14 juli 2005. Beeld afp
 
Sharon was nu eenmaal iemand die zijn leven lang heeft gedaan en gezegd wat anderen niet wilden of durfden. Soms pakte dat goed uit, maar vaak ook verkeerd

Vechtjas
Sharon was geen man van compromissen, een eigenschap die hij naar eigen zeggen had geërfd van zijn vader. 'Als die wist dat hij gelijk had, gaf hij geen duimbreed toe. Ook niet als hij een meerderheid tegen zich had en zelfs niet als iedereen zich tegen hem keerde', schrijft hij in Warrior, zijn autobiografie. In de landbouwcoöperatie Kfar Malka, waar Ariel opgroeide, stond de oude Sharon bekend als een koppig en lastig heer. Daardoor moest ook zijn zoon zich van jongs af aan teweer stellen tegen de vijandschap van zijn omgeving. Zo werd hij een vechtjas.

Sharons durf en inzet kwamen hem goed van pas in zijn militaire carrière. Zowel in 1948 als in 1973 raakte hij gewond. Bij zijn soldaten was Sharon populair, maar steeds weer zorgde zijn eigengereidheid voor aanvaringen met zijn meerderen en met politieke leiders.

Zoals in de jaren vijftig, toen hij naam maakte als commandant van de door hem opgerichte Eenheid-101, een groep commando's die optrad tegen Palestijnse infiltraties vanuit Jordanië. De eenheid was succesvol, maar zoals zo vaak wist Sharon geen maat te houden. In 1953 bliezen zijn mannen bij een wraakactie in het Jordaanse dorp Kibiya een aantal huizen op, waarbij 69 burgers om het leven kwamen. Sharon verklaarde later tegenover VN-onderzoekers dat hij meende dat de huizen verlaten waren. Het klonk weinig overtuigend.

Als minister van Defensie verscheen hij bijna dertig jaar later opnieuw voor een onderzoekscommissie. Dat was na het door Libanese falangisten aangerichte bloedbad in de Palestijnse vluchtelingenkampen Sabra en Shatila. Had het Israëlische leger die daad van zijn Libanese bondgenoten niet kunnen en moeten voorkomen? Alweer kwam Sharon met een ongeloofwaardige verklaring. De tragedie zou het gevolg zijn geweest van een communicatiestoring. De commissie dacht er anders over en hield Sharon persoonlijk verantwoordelijk voor het falen. Maar wat was een gepaste straf voor de rijk gedecoreerde generaal? Na veel gedoe bereikte de regering van premier Menachem Begin een compromis. Sharon moest de post Defensie inleveren maar mocht aanblijven als minister zonder portefeuille. Zijn politieke loopbaan hing aan een zijden draad. 'Wie Sharon niet als minister van Defensie wil, krijgt hem als premier', voorspelde een van zijn bewonderaars in die tijd. En zo is het gegaan.

Sharon in 2005. Beeld afp
 
In 1953 bliezen zijn mannen bij een wraak­actie in het Jordaanse dorp Kibiya een aantal huizen op, waarbij 69 burgers om het leven kwamen. Sharon verklaarde later tegenover VN-onderzoekers dat hij meende dat de huizen verlaten waren
Ariel Sharon en zijn vrouw Lily op 15 juli 1982. Beeld afp

Politieke loopbaan
Sharons politieke loopbaan begon in 1972 en zoals in zijn karakter lag ging hij er meteen hard tegenaan. Hij vond het centrum en de rechtervleugel van de Israëlische politiek - zijn domein - te verdeeld en verbond daarom de Cheirut met een aantal andere partijen. Onder de naam Likud en onder de leiding van Begin behaalde het front bij de parlementsverkiezing van 1977 een klinkende overwinning.

Politici van de verslagen Arbeiderspartij vreesden het ergste. Maar toen de Egyptische president Anwar Sadat plotseling een vredesaanbod deed, greep Begin gretig de hem toegestoken hand. Door de ondertekening van een vredesverdrag stemde de Likud-leider twee jaar later toe in een totale ontruiming van de bezette Sinaïwoestijn, met inbegrip van de Israëlische nederzettingen in het gebied. Sharon, tegendraads als altijd, stemde tegen. Misschien zinde het hem niet dat ditmaal een ander dan hijzelf een gedurfde stap zette.

In 1994, tijdens de regering van Jitschak Rabin, onthield hij ook zijn steun aan het vredesverdrag met Jordanië. Hij stemde blanco omdat een van de verdragsclausules de Jordaanse koning een speciale verantwoordelijkheid geeft voor de islamitische heiligdommen in Jeruzalem.

Het was diezelfde verbondenheid met 'de eeuwige en ondeelbare hoofdstad van Israël en het Joodse volk', zoals hij in al zijn toespraken Jeruzalem aanduidde, die hem in september 2000 met een uitgebreid gevolg bij de Al Aqsa-moskee op de Tempelberg bracht. Die provocatie was niet de oorzaak van de Palestijnse 'Al Aqsa-Intifada', maar wel de vonk die het al maanden klaarliggende kruit deed ontvlammen.

Die show in Jeruzalem bleek het startschot voor de herleving van Sharons voorbij gewaande politieke carrière. De impopulariteit van Benjamin Netanyahu en het politieke falen van Ehud Barak van de Arbeiderspartij brachten Sharon in 2001 het premierschap. Binnen een paar jaar doofde hij het vuur van de intifada en zong zijn groeiende aanhang weer 'Arik, Arik, koning van Israël!'.

Sharon huldigde rechtse denkbeelden maar voelde zich nooit echt thuis in de gevestigde rechtse partijen. Al in het midden van de jaren negentig, lang voor hij tot premier werd gekozen, zei de linkse politica Yael Dayan (dochter van oorlogsheld Moshe Dayan) over hem: 'Arik zou best een vertegenwoordiger van links kunnen zijn, als links hem een machtspositie zou bezorgen. Misschien is hij wel onze enige echte Midden-Oosterse leider.'

Ze bedoelde dat de in de regio geboren en getogen Sharon waarschijnlijk meer begreep van 'de Arabische mentaliteit' dan alle andere Israëlische politici bij elkaar. 'Leer mij de Arabieren kennen', zei hij zelf altijd en dat was niet alleen maar een kolonialistisch cliché over 'inlanders'. Geen andere Israëlische politicus genoot onder Palestijnen zoveel respect als Sharon, ook al werd dat respect voor een goed deel gevoed door haat.

Sharon verlaat omringd door bewakers de Al Aqsa moskee, september 2000. Beeld afp
 
De impopulariteit van Benjamin Netanyahu en het politieke falen van Ehud Barak van de Arbeiderspartij brachten Sharon in 2001 het premierschap
Beeld afp

Maandag in de Volkskrant: Heeft Sharon de laatste jaren van zijn actieve leven een ruk naar links gemaakt?



Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.