Analyse

Israël is zijn morele kompas kwijt

Met de benoeming van de ultra-nationalist Avigdor Lieberman als de op een na machtigste man van Israël, wekt premier Netanyahu afschuw in brede kring.

Avigdor Lieberman in zijn tijd als minister van Buitenlandse Zaken: 'Ik vind het positief om controversieel te zijn.' Beeld reuters

Zelden heeft een politicus zo luid de vraag opgeroepen of hij de juiste man op de juiste plek is. De ultra-nationalist Avigdor Lieberman, die vandaag aantreedt als de Israëlische minister van Defensie, kreeg woorden naar het hoofd geslingerd als extremistisch, racistisch, onethisch en zelfs fascistisch.

Het waren niet de minsten die deze woorden in de mond namen. Zijn voorganger Moshe Yaalon, die verbitterd ontslag had genomen, waarschuwde voor Lieberman en diens geestverwanten - zonder overigens namen te noemen. 'Tot mijn grote ontzetting hebben extremisten en gevaarlijke elementen het land overgenomen', zei Yaalon. 'Ik heb uit alle macht gevochten tegen uitingen van extremisme, geweld en racisme in de Israëlische samenleving.' Tevergeefs. Volgens Yaalon is Israël zijn 'moreel kompas' kwijt.

Verrassende wending in Israël: ultra-nationalist op Defensie

De ultra-nationalistische politicus Avigdor Lieberman treedt toe tot het Israëlische kabinet. Minister van Defensie Moshe Yaalon bood vrijdag zijn ontslag aan, uit onvrede over het voornemen van premier Benjamin Netanyahu om Lieberman op zijn post te benoemen. (+)

De kiemen van het facisme

Een andere oud-minister van Defensie, Ehud Barak, tevens voormalig premier, zei dat in Israël 'de kiemen van het fascisme' gelegd zijn. Ook hij noemde de naam van Lieberman niet, maar was duidelijk genoeg: 'Wat er is gebeurd, is een vijandige overname van de regering door gevaarlijke elementen.'

Het begon volgens Barak allemaal een paar maanden geleden. Een Israëlische militair schoot een Palestijn door het hoofd die gewond op de grond lag. De gebeurtenis was wereldwijd nieuws en veroorzaakte een schisma in Israël, onder opgewonden twitteraars en in de hoogste politieke regionen. Minister Yaalon zei dat de soldaat moest worden berecht. Zijn opvolger Lieberman, toen lid van de oppositie, vertoonde zich demonstratief in de rechtszaal. Volgens Lieberman had de soldaat het recht te schieten, nadat de Palestijn een collega van hem met een mes had aangevallen. Premier Benjamin Netanyahu belde met de vader van de verdachte. Ook dat werd gezien als steunbetuiging.

Netanyahu haalde Lieberman binnenboord omdat zijn regeringsploeg steunde op de krapst mogelijke meerderheid in de Knesset, het parlement. Dankzij Lieberman heeft hij nu een meerderheid van 66 (op 120) zetels. De premier sprak eerder over uitbreiding van de coalitie met de centrum-linkse oppositie, maar wendde abrupt de steven toen Lieberman steun aanbood - op voorwaarde dat hij minister van Defensie zou worden.

Controversieel

Lieberman, die in een Joodse nederzetting op de bezette Westelijke Jordaanoever woont, geldt als de meest polariserende politicus van Israël. En hij gaat er prat op. 'Ik ben altijd omstreden omdat ik nieuwe ideeën aandraag. Ik vind het positief om controversieel te zijn.'

Een greep uit die ideeën leert waarom politieke tegenstanders van hem gruwen. Palestijnse gevangenen zouden verdronken moeten worden in de Dode Zee, 'want dat is het laagste punt ter wereld'. Israëlische Arabieren in de Knesset verdienen executie omdat ze 'collaborateurs' zijn, heulen met de terroristen van Hamas. De Israëlische Arabieren, ongeveer 20 procent van de bevolking, zouden een 'loyaliteitsverklaring' jegens de staat Israël moeten tekenen om hun stemrecht, ja zelfs het staatsburgerschap te behouden.

Voor veroordeelde terroristen dient de doodstraf ingevoerd te worden, vindt Lieberman. De Gazastrook, waar Hamas aan de macht is, zou opnieuw door Israël moeten worden bezet. Een andere vijand, de sjiitische Hezbollah-beweging in Libanon, zou 'buitensporig' moeten boeten voor beschietingen op Israëlische militairen in het grensgebied. Mocht buurland Egypte een gewapende confrontatie aangaan, dan moet een niet-militair doelwit als de Aswan-stuwdam worden gebombardeerd.

Geruststelling

Kan een man met zulke ideeën de op één na belangrijkste functie van het land (na het premierschap) bekleden? Premier Netanyahu sprak sussende woorden: ook na uitbreiding van de coalitie 'blijven we streven naar een diplomatiek proces met de Palestijnen'. Geruststellend bedoeld was ook zijn uitspraak dat Lieberman niet alleen de dienst uitmaakt in vraagstukken van oorlog en vrede. 'Uiteindelijk leidt de minister-president operaties, samen met de minister van Defensie en de chef van de defensiestaf', aldus Netanyahu, die de bijnaam 'Mr. Veiligheid' heeft.

Daarmee reageerde Netanyahu ook op de veelgestelde vraag of Lieberman, die het niet verder schopte dan korporaal, wel geschikt is om Israëls machtigste institutie te leiden. Zijn belangrijkse critici, de oud-ministers van Defensie Barak en Yaalon, bereikten de top van de krijgsmacht. Tien jaar geleden stortten een minister van Defensie zonder militaire ervaring, Amir Peretz, en een dito premier, Ehud Olmert, het land in een oorlog met Hezbollah. Het hoge aantal slachtoffers aan Israëlische zijde (zij het aanzienlijk minder dan in Libanon) leidde tot een storm van binnenlandse kritiek.

Absurdistisch theater

Zeker zo belangrijk als de vraag naar Liebermans ervaring is die naar zijn relatie met de legertop. Kan hij door een deur met militairen die kritiek durven uiten? De vraag kwam dit voorjaar al aan de orde toen de Palestijn die hulpeloos op de grond lag, doodgeschoten werd. Naast toenmalig minister Yaalon wilden ook hoge militairen het niet voor de schietende soldaat opnemen. Lieberman daarentegen deed de lopende rechtszaak tegen de jonge man af als 'absurdistisch theater'.

Gevraagd naar het verhitte debat over Lieberman onthoudt Efraim Sneh, oud-generaal en voormalig onderminister van Defensie, zich van termen als extremistisch en racistisch. Sneh, nu wetenschapper en gezaghebbend analist: 'Laten we het houden bij zijn overtuigingen. Ten eerste: hij overschat de kracht van militaire macht. Daarnaast diskwalificeert hij Israëlische Arabieren, in totaal circa 1,5 miljoen burgers. Het belangrijkste is dat hij heeft gepleit voor het omverwerpen van de Palestijnse president Mahmoud Abbas, een gematigd man. Zo'n stap kan catastrofale gevolgen hebben.'

Benjamin Netanyahu (rechts) en Avigdor Lieberman. Beeld reuters
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden