nieuwsIsraël–Saoedi-Arabië

Israël en de soennitische wereld sluiten elkaar stapje voor stapje in de armen

De strijdbijl is nog niet begraven, maar Israël en de soennitische wereld sluiten elkaar stapje voor stapje in de armen. Het ligt nog wel erg gevoelig: op het moment dat de Israëlische media meldden dat premier Netanyahu in het geheim op bezoek was geweest bij de kroonprins van Saoedi-Arabië, werd dat door de Saoedische minister van Buitenlandse Zaken stellig ontkend.

De Israëlische premier Benjamin Netanyahu.  Beeld AFP
De Israëlische premier Benjamin Netanyahu.Beeld AFP

De eerste geruchten ontstonden zondagavond, toen op sociale media werd opgemerkt dat een privéjet de zeldzame vlucht vanuit Tel Aviv naar de Saoedische stad in aanbouw Neom had gemaakt. Op hetzelfde moment zou de Amerikaanse minister van Buitenlandse Zaken een ontmoeting hebben met de Saoedische kroonprins. Een dag later werd het nieuws bevestigd door enkele Saoedische regeringsadviseurs en de Israëlische minister van Onderwijs. Netanyahu zou samen met Yossi Cohen hebben gereisd, het hoofd van de Israëlische inlichtingendienst Mossad en een belangrijke persoon bij pogingen om te bemiddelen over mogelijke diplomatieke betrekkingen met het koninkrijk.

Niets van waar, twitterde de Saoedische minister van Buitenlandse Zaken vervolgens. ‘Een dergelijke ontmoeting heeft niet plaatsgevonden.’

Hieruit blijkt in elk geval dat beide landen nog niet op één lijn zitten: Netanyahu zou thuis graag laten zien dat hij in staat is om vrede te sluiten met de vijanden van zijn land - en daarbij de aandacht wat afleiden van de verdenking van corruptie die hem het leven zuur maakt. Maar Saoedi-Arabië tast liever nog wat langer af hoe het nieuws zou vallen in de Arabische Wereld, en houdt het voorlopig bij het oplaten van een paar ballonnetjes.

Wat daarbij helpt, is dat andere Arabische landen onlangs zijn voorgegaan: in september sloten de Verenigde Arabische Emiraten een akkoord met Israël, even later gevolgd door Bahrein en Soedan. Achter de schermen onderhielden deze landen al langer informele betrekkingen, maar voor de buitenwereld bleven zij volhouden dat Israël uit solidariteit met de Palestijnen moest worden geboycot.

Nu zou eenzelfde soort akkoord met Saoedi-Arabië veel belangrijker zijn, gezien de status van het land als beschermer van de heilige islamitische plaatsen. Maar toch. Toen de handtekeningen werden gezet, steeg hier en daar wel wat gemor op, maar het bleef rustig op de Arabische straten. De massa ging niet naar buiten om te demonstreren tegen het verraad van de Palestijnse broeders, en het heulen met de joodse vijand.

Bron van alle kwaad

Vooralsnog houdt Saoedi-Arabië echter vol pas vrede met Israël te willen sluiten, als er een vredesakkoord met de Palestijnen op tafel ligt. De toon die het land over Israël aanslaat, is door de jaren heen echter al een stuk milder geworden. Zo was Israël een kleine tien jaar terug nog de bron van alle kwaad, en werd de Palestijnse zaak bijkans als heilig gezien. Maar in 2018 zei Mohammed bin Salman, de Saoedische kroonprins, dat Israëliërs ‘recht hebben op hun eigen land’, en stelde hij dat Saoedi-Arabië ‘geen probleem heeft met Joden. De laatste jaren heeft hij ook steeds vaker gezegd dat de Arabische wereld en Israël gedeeltelijk dezelfde economische belangen hebben, en dat zij dezelfde vijand delen: het sjiitische Iran.

Mohammed bin Salman, de kroonprins van Saoedi-Aabië.  Beeld EPA
Mohammed bin Salman, de kroonprins van Saoedi-Aabië.Beeld EPA

Dergelijke ontwikkelingen worden in Israël met voorzichtig enthousiasme begroet. Decennialang hebben de inwoners geleefd met het idee dat zij een klein eilandje zijn, in een zee vol vijanden. Politici, onderzoekers en gewone burgers zijn voorlopig zeer op hun hoede, maar het idee dat hun voortbestaan niet louter afhangt van hun militaire kracht, en dat zij normale relaties met hun buren zouden kunnen aanknopen, is zeer welkom. Ook hier leeft het idee dat Iran de grootste vijand is, en dat Israël en de soennitische wereld elkaar kunnen steunen.

Grote verliezers

De Palestijnen zijn de grote verliezers van dit verhaal. Toen de Verenigde Arabische Emiraten het akkoord met Israël ondertekenden, spraken zij van ‘een dolksteek in de rug’. Dat is niet waar, sputterden de VAE verontwaardigd, want zij waren alleen onder voorwaarden bereid om vriendjes te worden met Israël. Netanyahu moest eerst beloven dat de annexatie van de Palestijnse gebieden op de Westelijke Jordaanoever, onderdeel van het ‘vredesplan’ van Trump, niet door zou gaan.

Daar was Netanyahu inderdaad mee akkoord gegaan, maar in de praktijk stelt het niet zoveel voor. Er worden nog steeds nieuwe nederzettingen gebouwd in bezet gebied, en de Israëlische premier heeft openlijk gezegd dat er alleen maar sprake is van ‘opschorting’ van de annexatie. Op die uitspraak reageerden de Arabische monarchieën niet eens. Zij lijken het lot van de Palestijnen minder belangrijk te vinden dan hun eigen geopolitieke problemen met Iran, en de mogelijkheid om lucratieve zaken te doen met Israël.

LEES OOK

Voor Pompeo is zijn bezoek aan Israël een zegetocht langs de cadeaus van Trump. En tijdens zijn rondreis had hij zelfs nog een paar nieuwe cadeaus om uit te delen.

In een drieluik reageren de bewoners van het gebied op het vredesplan van Trump, en de gevolgen die het voor hen zou hebben:

Het idee om Israëlische Arabieren hun paspoort af te pakken, is niet nieuw. En extreemrechtse politici hebben wel vaker geopperd om Arabische steden en dorpen over te dragen aan de Palestijnse Autoriteit. ‘Maar het was een schok om deze fantasie terug te zien in een Amerikaans vredesvoorstel.’

De bewoners van de joodse nederzettingen op de Westelijke Jordaanoever zijn blij dat Trump hun rechten erkend. ‘Wij horen hier’, zeggen zij. ‘En het is goed als de Palestijnen horen dat wij nooit meer vertrekken.’ Sommigen vinden zelfs dat het plan van Trump niet ver genoeg gaat.

Vol afschuw zien de Palestijnen hoe Trump in zijn plan Jeruzalem in zijn geheel aan Israël toekent. Het stoffige Abu Dis, van oudsher een schaapsherdersdorp, mag de hoofdstad worden van de nieuwe Palestijnse staat. ‘Absurd’, zeggen de inwoners. ‘Hier is niets.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden