ANALYSE

Israël door havikskabinet nog meer in isolement

Op de valreep heeft Benjamin Netanyahu een kabinet weten te formeren. Daarin is een machtige rol weggelegd voor de rechtse houwdegen Naftali Bennett, voorstander van annexatie van de Westoever. De gespannen relatie met de VS en Europa zal er niet beter op worden. 

null Beeld null

Israël dreigt zich verder te isoleren in de wereld nu Benjamin Netanyahu na moeizaam onderhandelen een rechts-religieus kabinet heeft geformeerd. Vooral de denkbeelden van coalitiegenoot Naftali Bennett zetten de boel op scherp: hij is tegen een Palestijnse staat en voor verdere uitbreiding van de Joodse nederzettingen in bezet gebied. Zo dreigt Netanyahu (65) de buitenwereld verder van zich te vervreemden door radicale krachten van binnenuit.

Onder alle druk zal premier Netanyahu het moeilijk krijgen zijn kabinet bijeen te houden, ook al omdat het steunt op de kleinst mogelijke meerderheid in de Knesset, het Israëlische parlement. Uiteindelijk harkte Netanyahu een krappe 61 van de 120 zetels bij elkaar.

Israëlische commentatoren wezen donderdag op het fragiele karakter van het kabinet, dat Netanyahu woensdagavond net voor de wettelijk vastgestelde deadline rond kreeg, na bijna twee maanden onderhandelen. Het is twijfelachtig of hij zijn verregaande concessies aan de vier coalitiepartners kan honoreren. Bovendien: er hoeft maar één parlementariër uit de coalitie ziek te zijn bij een cruciale stemming of het vierde kabinet-Netanyahu sneuvelt, merkte een Israëlische analist op.

null Beeld null
null Beeld null

Capitulatie

In maart won de Likudpartij van Netan-yahu, tot verrassing van vriend en vijand, een kwart van de 120 zetels in de Knesset. Hij maakte direct duidelijk 'over rechts' te willen regeren, met voorbijgaan aan de tweede partij, de centrum-linkse Zionistische Unie.

Maandag haakte Avigdor Lieberman, zijn minister van Buitenlandse Zaken, onverwacht af. Lieberman zei dat Netanyahu had 'gecapituleerd' voor de ultra-orthodoxe partijen Shas en Verenigd Torah Jodendom, samen goed voor dertien zetels. Zij maakten zich met succes sterk voor de eigen achterban: het recht van studenten aan yeshivas (religieuze scholen) om militaire dienst te weigeren, subsidies om prijzen van voedsel en woningen te verlagen.

Dat laatste moet vooral de nieuwe minister van Financiën, Moshe Kahlon, dwars zitten. Zijn centrumpartij Kulanu (goed voor tien zetels) wil juist de sociaal-economische problemen aanpakken die volgens Kahlon onder opeenvolgende kabinetten-Netanyahu zijn verwaarloosd. De kloof tussen rijk en arm is sterk gegroeid, en niet alleen ten koste van de ultra-orthodoxe gemeenschap die traditioneel in povere omstandigheden leeft.

Nieuwe koning

Kahlon, oud-partijgenoot van Netanyahu, werd na de verkiezingen in Israëlische media omschreven als 'de nieuwe koning van de Knesset'. Hij zou een veto mogen uitspreken over een voorstel om het Joodse karakter van de staat Israël wettelijk vast te leggen. Een omstreden voorstel, omdat het Arabische deel van de bevolking tot tweederangsburgers zou worden gedegradeerd. De controverse leidde eind vorig jaar tot de val van Netanyahu's kabinet, en vervroegde verkiezingen in het voorjaar.

Niet de gematigde Kahlon, maar de ultranationalist Naftali Bennett kwam bij de kabinetsformatie uiteindelijk als 'koning' uit de bus. Hoewel zijn partij Joods Huis slechts acht zetels behaalde, mag Bennett drie ministers leveren. Inclusief hijzelf, mogelijk op de prestigieuze post Justitie.

Met Bennett in het kabinet kan de toch al gespannen verstandhouding tussen Netan-yahu enerzijds en de VS en Europa anderzijds verder verslechteren. Met zijn pleidooi voor annexatie van delen van de Westelijke Jordaanoever passeert hij Netanyahu moeiteloos op rechts.

Niet onder de indruk

Netanyahu had het al verbruid bij de regering-Obama. Die zag met lede ogen aan hoe de Israëlische premier in het Amerikaanse Congres fulmineerde tegen een internationaal nucleair akkoord met Iran. Herhaalde oproepen vanuit Washington en Brussel om de bouw van nederzettingen een halt toe te roepen, werden door Netanyahu genegeerd. Obama gruwde toen Netanyahu daags voor de verkiezingen zei geen heil te zien in een onafhankelijke Palestijnse staat. Weliswaar zwakte hij die woorden later af, maar de Amerikaanse regering liet weten daarvan niet onder de indruk te zijn.

Als het nieuwe kabinet-Netanyahu de harde lijn van Bennett volgt, komt het niet meer goed tussen de Israëlische premier en het Amerikaanse staatshoofd. Regeringsfunctionarissen in Washington zinspeelden er al op dat Israël, anders dan in het verleden, niet per se verzekerd is van Amerikaanse steun binnen de Verenigde Naties. In Europa zal de roep toenemen om Palestina te erkennen, zoals EU-lidstaat Zweden vorig jaar deed.

Netanyahu zou zijn imago kunnen oppoetsen door alsnog de centrum-linkse Zionistische Partij in het kabinet te halen. Hij zei woensdag dat '61 zetels een mooi aantal is, maar dat 61-plus beter is'. Hij noemde geen namen van een of meer partijen die hij op het oog heeft. Isaac Herzog, leider van de Zionistische Unie, velde donderdag een vernietigend oordeel over het nieuwe kabinet, met termen als 'benepen' en 'beschamend'. Hij lijkt niet bereid Netanyahu uit diens zelfgekozen isolement te bevrijden.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden