'Islamofobie is een historisch-maatschappelijk bepaalde ideologie die met behulp van beelden, symbolen, teksten, feiten en interpretaties een negatieve betekenis geeft aan 'de islam' en aan 'moslims'.'Contactorgaan Moslims en Overheid,Trouw.nl, 9 april

In Enkhuizen is een moskee in brand gestoken. Of de dader een anti-islamitisch oogmerk had, is niet bekend, want hij heeft geen leuzen achtergelaten en er zijn de laatste tijd in Enkhuizen ook twee andere gebouwen in brand gestoken. Toch is het een zeer ernstige zaak en voor het Contactorgaan Moslims en Overheid (CMO) was het zelfs aanleiding om te pleiten voor een aparte registratie van anti-islamitische delicten.


Dat het CMO het grondig aanpakt, wordt duidelijk op de website van Trouw, waar het verwijst naar een heuse definitie van islamofobie, bedacht door onderzoekster Ineke van der Valk. Islamofobie is 'een historisch-maatschappelijk bepaalde ideologie die met behulp van beelden, symbolen, teksten, feiten en interpretaties een negatieve betekenis geeft aan 'de islam' en aan 'moslims'.'


Dat klinkt indrukwekkend, maar slaat het ook ergens op?


Het eerste wat opvalt is dat islamofobie een 'ideologie' is. Meestal betekent fobie 'angst' (agorafobie), al kan het ook 'haat' (xenofobie) betekenen. Maar zowel pleinvrees als vreemdelingenhaat wordt veelal gezien als onredelijke, ongefundeerde gevoelens. Islamofobie is volgens het CMO dus van een hogere, meer doortimmerde orde, al zou een definitie van 'ideologie' hier geen overbodige luxe zijn.


Ook over de sóórt ideologie spreekt de definitie zich uit: het is een 'historisch-maatschappelijk bepaalde ideologie'. Wat zou dat betekenen? Zijn er ook ideologieën die niet historisch-maatschappelijk bepaald zijn? En zelfs als het iemand lukt om de islam te vrezen of te haten op een manier die niet historisch-maatschappelijk is bepaald, waarom zou dat dan geen islamofobie zijn?


We gaan verder. Islamofobie 'geeft een negatieve betekenis aan 'de islam' en aan 'moslims''. Wat betekent 'een negatieve betekenis geven'? Waarschijnlijk zoiets als 'stom vinden' of 'zwartmaken'. Maar eigenlijk is vooral die 'en' tussen 'de islam' en 'moslims' interessant: is dat een 'en/of'? Of moet je én de islam én moslims stom vinden om islamofoob te zijn? Dat is een gigantisch verschil in ideologie, maar juist op dit cruciale punt laat de definitie ons helaas in de steek.


En dan de bonte selectie van uitingsvormen: 'met behulp van beelden, symbolen, teksten, feiten en interpretaties'. Interpretaties waarván? Waarom wel feiten maar geen leugens? Waarom wel beelden en teksten maar geen gesproken woorden of geluiden? Is een Mohammed-cartoon een symbool? En als je toch zo'n lijstje maakt, waarom staat brandstichting er dan eigenlijk niet tussen?


Jonathan van het Reve is schrijver en ontleedt wekelijks een redenering in het nieuws.


Twitter @JvhReve

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden