Islamitische school Amsterdam: niet gewenst, toch gekomen

Amsterdam heeft sinds deze week weer een islamitische middelbare school. Daar is behalve de oprichters vrijwel niemand enthousiast over. Waarom stuit deze school op zoveel verzet? De vier grootste bezwaren.

Politieagenten halen het spandoek weg Beeld Guus Dubbelman / de Volkskrant

Daar staat-ie dan, in blauw-wit prefab: de droom van Soner Atasoy, de nachtmerrie van zoveel anderen. Hier in dit gebouw, op een minuut of tien lopen van station Amsterdam Sloterdijk, opent het Cornelius Haga Lyceum op deze maandagochtend de deuren voor een kennismakingsbijeenkomst voor ouders en leerlingen.

Geruisloos gaat dat niet, zoals niets bij de oprichting van deze school geruisloos ging. Kijk maar naar het dak, waar twee mannen met bivakmutsen opduiken achter een spandoek dat ze zelf hebben opgehangen.

'Wie islam zaait, zal sharia oogsten', staat erop.

Maar eerst die droom, die Atasoy een paar jaar geleden in een gesprek met de Volkskrant ontvouwde. De school die hij met zijn Stichting Islamitisch Onderwijs (SIO) wilde opzetten moest hoogwaardig onderwijs gaan bieden, 'mét behoud van de eigen identiteit'.

Want veel moslims kunnen op andere scholen niet aarden, zei hij. 'Als ik tijdens mijn opleiding wilde bidden, dan kreeg ik geen toestemming. En in de kantine lag naast het broodje kaas een broodje ham. Daardoor voelen moslims zich niet thuis op een school.'

Verder zei Atasoy te streven naar klassen met maximaal vijftien leerlingen. Hij sprak over intensieve huiswerkbegeleiding en er moest een 'zevengangenmenu' komen voor de lunch.

Twee mannen met bivakmutsen op van de extreem-rechtse actiegroep Identitair Verzet plaatsten maandagochtend een spandoek op het dak van de islamitische middelbare school Cornelius Haga Lyceum in Amsterdam Beeld Guus Dubbelman / de Volkskrant

Mooi? Nooit wist Atasoy de critici met zijn toekomstvisioenen te overtuigen. De toenmalige wethouder Lodewijk Asscher beschouwde het initiatief bijvoorbeeld vanaf het begin als een nachtmerrie, bang als hij was dat de onderwijskwaliteit net zo abominabel zou zijn als op het Islamitisch College Amsterdam (ICA), dat kort daarvoor was omgevallen.

En dus volgde een juridische strijd, waarbij zowel gemeente als ministerie de grenzen van de wet opzochten - door te treuzelen met de huisvesting, door aanvullende eisen te stellen, door een streep door de bekostiging te zetten wegens extremistische uitspraken van een bestuurslid. Maar uiteindelijk besliste de Raad van State deze zomer dat het Rijk deze school gewoon moest financieren.

Schier onmogelijke taak

Binnen een paar weken moest de SIO leerlingen werven, docenten aanstellen en een gebouw inrichten. Een schier onmogelijke taak, aldus onderwijsexperts. Of het gelukt is? Daar wil Atasoy niets over zeggen. 'Wij zijn druk bezig met de opbouw van de school en hebben geen tijd, maar ook geen behoefte aan media-aandacht', mailde hij vorige week.

Maar die aandacht is er nu toch, mede dankzij de mannen op het dak, de mannen van Identitair Verzet. Deze extreem-rechtse organisatie vindt de school onwenselijk 'vanwege de sympathie van bestuursleden voor het salafisme', zoals ze op Facebook schreven.

Ondertussen komt een vader met zijn dochter de school uitlopen, waar ongeveer twintig agenten en een handjevol journalisten staan. 'We hebben binnen nergens last van gehad', zegt hij.

De tot de islam bekeerde moeder Vicky Koolen (43) vindt dat het bestuur een kans moet krijgen. 'Het is goed dat ze het initiatief hebben genomen', zegt Koolen, die haar zoon elke dag vanuit Almere naar Amsterdam zal brengen. 'En als ik het gevoel krijg dat het niet klopt, trek ik zeker aan de bel.'

Rond 10.30 uur rekent de politie de twee mannen met bivakmutsen in. Ze stappen om de beurt in een hoogwerker van de brandweer, een van hen met een boodschappentas van de Lidl. Niet veel later verwijderen agenten ook het spandoek van de gevel.

Het protest is voorbij, maar de bezwaren blijven.

BEZWAAR 1

Nooit zal hij ouders adviseren hun kind naar het Cornelius Haga Lyceum te sturen. Want Redouan Boudil, voorzitter van de acht islamitische basisscholen van Stichting Noor en stichting ISA, heeft geen vertrouwen in de nieuwe school. De bestuursleden hebben 'totaal geen ervaring met onderwijs', zegt hij.

Zelf weet Boudil, die de steun heeft van drie andere islamitische schoolbesturen, hoe lastig het is een basisschool op te richten. En het oprichten van een middelbare school is nog ingewikkelder, zegt hij. 'Ze gaan daar experimenteren met kinderen.'

En hij is niet de enige die zich zorgen maakt over de onderwijskwaliteit. Zo zei de Amsterdamse wethouder Simone Kukenheim onlangs in Het Parool: 'In de hele periode dat deze nieuwe school zich klaar ging maken, hebben ze geen enkel moment laten zien hoe ze hier onderwijskundig een goede school van gingen maken.'

Hoe het onderwijs er op het Cornelius Haga Lyceum uit gaat zien, is inderdaad onduidelijk. De website ('Gratis elektrische fiets of laptop bij inschrijving') noch de Facebooksite biedt informatie over de visie van de school en een schoolplan kon of wilde de SIO niet aan de Volkskrant sturen. Ook wilde Atasoy, die zelf voor zover bekend inderdaad geen pedagogische opleiding genoot en geen ervaring heeft als docent of schoolleider, niet zeggen wie de dagelijkse leiding krijgt op zijn school.

Redouan Boudil vreest dat de school problemen heeft om geschikte mensen te vinden. 'Er is een lerarentekort', zegt hij. 'Waarom zouden leraren hun naam dan verbinden aan een school die over een paar jaar niet meer bestaat?'

In 2014 zei Atasoy in gesprekken met de Volkskrant dat hij 'opvoeders' zocht, 'mensen tegen wie ze opkijken'. Hij zou al afspraken hebben gemaakt met een aantal docenten, van wie de helft academisch geschoold was.

En ja, hij zocht vooral moslims, want 'van een islamitische docent nemen de kinderen meer aan dan van een ongelovige'. Toen hij het artikel voor publicatie controleerde op feitelijke onjuistheden, nam hij die uitspraken overigens terug. Hij mailde: 'Het bestuur selecteert puur op kwaliteit en deskundigheid.'

De actievoerders geven zich zonder verzet over Beeld Guus Dubbelman / de Volkskrant

BEZWAAR 2

De religieuze koers van deze schoolbestuurders? 'Die is strak en schurkt aan tegen het salafisme', zegt Rasit Bal, voorzitter van het Contactorgaan Moslims & Overheid. 'Ze keren de Nederlandse samenleving de rug toe en zonderen zich ook af van de rest van de moslimgemeenschap in Nederland.'

En daar baalt Bal dus van. Want dit bestuur heeft wél het alleenrecht op islamitisch voortgezet onderwijs in Amsterdam weten te bemachtigen. 'Ze hebben het zich ten onrechte toegeëigend', zegt hij. 'Gekaapt.'

Dat zit zo. Om een middelbare school te mogen starten, moet een bestuur aantonen dat er behoefte bestaat aan het onderwijs dat die nieuwe school gaat aanbieden. Daartoe moet een prognose van het aantal leerlingen worden aangeleverd bij het ministerie. Dat gebeurt op basis van denominatie: wie een katholieke school wil starten, moet laten zien dat er in de regio voldoende katholieke kinderen wonen die nu nog niet naar een katholieke school kunnen.

Zo ging het bij deze school ook. In oktober 2010 diende de SIO een aanvraag in voor een islamitische middelbare school in Amsterdam. Omdat het Islamitisch College Amsterdam op het punt stond de deuren te sluiten, was daar ruimte voor. Het ministerie keurde de aanvraag goed.

Juridisch gezien is daar niets mis mee. Maar het schept wel een plicht, vindt Bal. 'Er is slechts ruimte voor één islamitische middelbare school in Amsterdam. Ik zou dus graag zien dat dit bestuur openstaat voor overleg met verschillende islamitische organisaties in Amsterdam.'

Schoolbestuurder Redouan Boudil is het met Bal eens. Ook hem verbaast het hoe weinig de SIO samenwerkt. 'Vooral ouders die hun kinderen naar een islamitische basisschool sturen kiezen voor een islamitische middelbare school', zegt hij. 'Onze scholen zouden dus hofleverancier moeten zijn. Maar ze zijn niet bij ons langsgekomen. Ja, één keer op een van onze scholen. Maar dat ging niet over samenwerking. Het was meer van: mogen wij jouw kinderen?'

Ondertussen bepaalt het bestuur van de SIO zelf de koers, zegt Bal. Hij vreest dat de school een 'handhavingspedagogiek' zal hanteren, 'waarbij kinderen constant worden afgerekend op allerlei regels die voortkomen uit islamitische bronnen. Ze krijgen geen kans de wereld te ontdekken en hun grenzen te verkennen, ze zullen daar worden gekneed en gemanipuleerd. Radicalisering? Nee, daar ben ik niet bang voor. Maar dit is geen goede voorbereiding op een toekomst in Nederland.'

De actievoerders worden afgevoerd Beeld Guus Dubbelman / de Volkskrant

BEZWAAR 3

'Leve ISIS en in shaa Allah op naar Baghdad om dat schorem aldaar aan te pakken.' Met die tekst, op 19 juni 2014 door SIO-bestuurslid Abdoe Khoulani geplaatst op Facebook, ontstond ophef. Want wat voor school moest dat worden, als de bestuurders Islamitische Staat lof toezwaaiden?

De SIO reageerde geprikkeld op de kritiek. Tegen het toenmalige Tweede Kamerlid Ahmed Marcouch, die de staatssecretaris opriep er alles aan te doen om de oprichting van deze school te dwarsbomen, deed de stichting aangifte wegens smaad en laster. Van AT5, dat over de kwestie berichtte, eiste Atasoy een rectificatie omdat de Amsterdamse stadszender suggereerde dat 'het gehele bestuur van de SIO het eens is met de uitlatingen van een bestuurslid in diens privésfeer'.

In een mail aan de Volkskrant schreef Atasoy op 22 juni 2014: 'Het bestuur is in afwachting van het onderzoek van het Openbaar Ministerie omtrent de uitspraken van de heer Khoulani. Hoe het bestuur verder omgaat met de uitspraken van de heer Khoulani betreft een bestuursaangelegenheid.'

Later nam de SIO overigens wél openlijk afstand van Khoulani, die vanwege de commotie terugtrad als bestuurslid. 'De SIO heeft zich nadrukkelijk en openlijk gedistantieerd van elke vorm van extremisme of terrorisme', schreef Atasoy op 1 augustus 2014 in een persbericht. De stichting kon 'uitlatingen die zouden kunnen worden uitgelegd als extremistisch, niet tolereren'.

Toch bleef de kwestie de school achtervolgen. De gemeente greep het aan om huisvesting te weigeren. Staatssecretaris Sander Dekker (Onderwijs), die toch al niet zo'n vertrouwen had in dit bestuur, verweet de SIO niet 'onmiddellijk, onvoorwaardelijk en publiekelijk' afstand te hebben genomen van de steunbetuiging aan ISIS. Dit voorjaar besloot hij geen geld vrij te maken voor de school.

Onterecht, zo oordeelde de Raad van State eind juli. Het bestuur had voldoende afstand genomen van de afspraken. De staatssecretaris had de bekostiging van de school niet mogen weigeren.

En Abdoe Khoulani? Die lijkt niet helemaal van het toneel verdwenen. Verschillende bronnen bevestigen dat hij na zijn aftreden als bestuurslid nog rechtszaken van de SIO bijwoonde.

BEZWAAR 4

De discussie over islamitisch onderwijs raakt de kern niet, zegt Jan Beenen. Het gaat volgens de voormalige interim-rector van de islamitische scholengemeenschap Ibn Ghaldoun in Rotterdam steeds maar over de kwaliteit van het onderwijs, maar er is een groter probleem, zegt Beenen, die ook op andere scholen werkte met een grote moslimpopulatie.

Op een vel papier tekent hij twee cirkels die elkaar grotendeels overlappen. Die ene cirkel, zegt hij, is het officiële leerplan, het curriculum. Die cirkel omvat alle leerdoelen die keurig zijn vastgelegd: dit leer je bij aardrijkskunde, Duits doceren we zo en dat komt bij gymnastiek aan bod.

Die andere cirkel bevat datgene dat daadwerkelijk gedoceerd wordt op school. Een groot deel daarvan komt overeen met het officiële leerplan, maar een deel valt er ook buiten. 'Dat noemen we het verborgen leerplan', zegt Beenen. 'Het omvat de dingen die kinderen meekrijgen zonder dat het ergens staat omschreven. De sfeer op een school. Normen en waarden. Een visie op de wereld.'

Neem nou de economieleraar die Das Kapital behandelt. Zijn lessen zullen beïnvloed worden door zijn wereldbeeld: is hij positief over Marx of vindt hij hem een rare communist? 'Een docent hoeft dat niet eens letterlijk te zeggen. Leerlingen voelen aan hoe hij erover denkt.'

Maar goed, dat is 'slechts' Marx. Op islamitische scholen gaat het om belangwekkender zaken. Wordt daar uitgedragen dat mannen en vrouwen gelijkwaardig zijn? Hoe praten ze over homofilie? Ontkrachten ze complottheorieën over 11 september?

Dat staat allemaal niet in het officiële leerplan, zegt Beenen. En zelfs al staat het erin, dan nog is het de vraag wat er in de praktijk gebeurt. 'Op papier wordt de Holocaust misschien uitgebreid behandeld. Maar wat zegt een docent als een paar kinderen op de gang 'Hamas, Hamas, joden aan het gas' zingen? Roept hij ze terloops tot de orde of stelt hij het onderwerp stevig aan de kaak?'

Daarover maakt Beenen zich dus zorgen, zeker als het docentencorps 'vooral uit fundamentalistische moslims bestaat'. Dan ontstaat 'een eilandjescultuur', zegt hij, die meer naar binnen dan naar buiten gericht is. 'En misschien verspreiden ze wel opvattingen die ingaan tegen Artikel 1 van de Grondwet.'

Verbetering - In een eerdere versie van dit verhaal meldden we onder Bezwaar 1 dat de school geen website zou hebben. Deze website is er echter wel.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden