ISLAMITISCHE EMANCIPATIE

ER zijn van die berichten die je eerst in sluimertoestand leest, maar die je later, omdat er toch iets is blijven hangen, de ogen doen uitwrijven....

Dat klinkt alleszins redelijk. De voorman van de Nederlandse tak, U. Kabaktepe, is bezorgd over het isolement waarin zijn Duitse geloofsgenoten zijn gekomen, en waarschuwt voor het gevaar van fundamentalisme. Milli Görüs wordt door de Duitse geheime dienst als 'terroristisch' gebrandmerkt, terwijl daarover in een rapport van de Nederlandse BVD genuanceerder wordt geoordeeld.

Volgens Kabaktepe is Milli Görüs juist vóór democratie en integratie. De BVD erkent dat ook. De Duitsers zien Milli Görüs echter als een extremistische organisatie, een 'wolf in schaapskleren'. Natuurlijk is het beter als Milli Görüs niet, zoals in Duitsland, tot een ondergronds bestaan wordt veroordeeld. Maar wordt hier niet evenzeer een cocktail van vooroordelen gepresenteerd die de Nederlandse publieke opinie gunstig moet stemmen?

Dat Milli Görüs zichzelf als bemiddelaar tussen geheime diensten opwerpt, houdt ook in dat zij het normaal vindt om van overheidswege te worden bespionneerd. Dat is niet vreemd, want in Turkije worden islamitische organisaties scherp in de gaten gehouden. Milli Görüs is gewend om in schemerzones te opereren. Het conspiratieve wereldbeeld dat daarmee samenhangt contrasteert sterk met de open Nederlandse politieke cultuur.

Dan is het van groot belang dat organisaties als Milli Görüs via deelname aan publiek debat hun maskers afwerpen. Hoe genuanceerd moeten we denken over een moslimorganisatie, met een hoofdkwartier in Keulen, die uit zichzelf met geheime diensten meewerkt, en blijkbaar niet helemaal voor geloofsgenoten in het aanpalende buitenland kan instaan? Zo'n organisatie spreekt - vooralsnog - met dubbele tong.

Even riskant is het aangedikte onderscheid tussen Nederland en Duitsland. Wij Nederlanders, horen we uit een bron die het weten kan, gaan op een véél verstandiger manier met immigranten om dan Duitsers. Dat streelt ons nationale zelfbeeld, maar maakt ons ook minder kritisch dan we moeten zijn. Het zal best dat de Nederlandse samenleving minder verkrampt op buitenlanders reageert dan de Duitse. Maar wat mij onwaarschijnlijk voorkomt, is dat de Nederlandse BVD Milli Görüs beter naar waarde schat dan de Duitse, die toch véél meer gepokt en gemazeld is.

De Nederlandse tak van Milli Görüs zegt zelf 'toleranter' te zijn dan de Duitse tak, waar het gevaar dreigt van 'fundamentalisme en radicalisme'. Maar hoe tolerant is toleranter? In Nederland manifesteert Milli Görüs zich anders (gematigder) dan in Duitsland. Maar juist het bestaan van die verschillende gedaanten maakt het oordeel van de Duitsers ('een wolf in schaapskleren') een stuk begrijpelijker.

De laatste jaren zijn Turkse en Koerdische organisaties, die in Duitsland belemmeringen worden opgelegd of zelfs zijn verboden (zoals de PKK), voor manifestaties naar Nederland uitgeweken. Dat brengt het risico met zich mee van de import van binnenlands-politieke spanningen uit Turkije, wat in Duitsland al is gebeurd. Milli Görüs is gelieerd aan de islamitische Refah-partij van oud-premier Erbakan, die twee weken geleden een vol Ajax-stadion toesprak. Refah is begin dit jaar in Turkije verboden en inmiddels heropgericht onder de naam Partij van de Deugd.

De negatieve houding van de Turkse staat tegenover de politieke islam maakt de verhouding tot Milli Görüs nog ingewikkelder. Waar wij in Nederland ontspannen tegen de islam aankijken, wil de Turkse overheid de islam uit het openbare domein verbannen. In Turkije wordt het dragen van hoofddoekjes als het uitdagen van de officiële staatsideologie gezien. Wij zien daarin eerder een vorm van emancipatie, zoals die bijvoorbeeld bij katholieken heeft plaatsgevonden. Wij maken ons niet druk meer over de kerk, dus ook niet over moskeeën.

Volgens mij is dit Nederlands wensdenken. Het zou mooi zijn als Milli Görüs als onderdeel van een islamitische zuil zou bijdragen aan de integratie van Turken in Nederland. Nog mooier zou het zijn als de partij van Erbakan zich in Turkije zou ontwikkelen tot een soort islamitisch CDA. Zo is het door Refah-propagandisten wel eens voorgesteld. Maar zo'n democratische middenkoers vraagt een ondubbelzinnige pro-westerse oriëntatie, en géén retoriek tegen Israël en de NAVO, of geflirt met Libië en Iran, waarmee Erbakan zich - nogal dom - profileerde toen hij premier was.

Ook het integratiestreven van Milli Görüs zit vol dubbele bodems. Iedereen die z'n ogen uitwrijft, ziet het aantal hoofddoekjes toenemen. Men kan daarin een (onschuldige) hang zien naar eigen identiteit. Maar een bewijs dat het met de integratie van Turken - in Duitsland én in Nederland - de goede kant opgaat, is het niet.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden