ISIS rukt steeds verder op in noorden Irak

Oorlog in Irak

De snelle opmars van de jihadistische strijders in Irak verbaast iedereen. Hoe komen ze zo sterk en zijn ze nog te stuiten?

AMSTERDAM - Met de inname van Tikrit hebben strijders van de Islamitische Staat in Irak en de Levant (ISIS) woensdag hun spectaculaire militaire opmars voortgezet. Op verzoek van Turkije kwam de NAVO in spoedzitting bijeen. Ook de regering-Obama zei verontrust te zijn over de snel verslechterende veiligheidssituatie in Irak.


Met de inname van Mosul, dat zondag al viel, en woensdag Tikrit en Baiji zetten de jihadisten forse stappen in de richting van een soennitisch kalifaat in Irak en Syrië. ISIS heeft nu tien tot 15 procent van Irak in handen. In Syrië werd de stad Deir al-Zour omsingeld.


De snelle opmars van de jihadisten toont aan dat het Iraakse leger, dat voor ongeveer 19 miljard euro is opgezet door de VS, niet tegen ze is opgewassen of niet wil vechten. Met slechts zestig voertuigen trokken strijders woensdag Tikrit binnen, het vroegere bolwerk van de vroegere Iraakse leider Saddam Hussein. 'We werden volledig verrast', aldus een gevluchte politie-officier. 'We dachten dat het regeringstroepen waren.'


In Baji hebben ISIS-strijders de olieraffinaderij, de grootste van Irak, nog niet ingenomen. De raffinaderij voorziet Bagdad en de meeste provincies van benzine. De jihadisten trokken zich later terug in dorpen rond Baji op verzoek van lokale stamleiders.


Minister van Buitenlandse Zaken Hoshyar Zebari riep de Iraakse leiders op tot eenheid tegen 'een dodelijk gevaar'. Zebari zei dat Bagdad zou samenwerken met strijders in het autonome Iraaks Koerdistan om ISIS uit Mosul te verdrijven. Zo'n half miljoen inwoners is nu gevlucht uit Iraks tweede stad.

'Complot'

Premier Nouri al-Maliki noemde de val van Mosul 'een complot'. Hij zei dat militairen en burgerfunctionarissen die op de vlucht waren geslagen, gestraft zullen worden. Na maanden vechten tegen de oprukkende militante beweging ziet het Iraakse leger haar macht vooral wegglippen door het groeiende aantal deserteurs.


In Mosul lieten vluchtende troepen hun wapens, voertuigen en zelfs uniformen achter nadat ISIS vijf militaire bases en het vliegveld overnam. De jihadisten paradeerden hierna rond in buitgemaakte Amerikaanse Humvees.


Ook Tikrit reden ze woensdag binnen in Humvees. In een wanhopige poging om verder verlies te beperken, bombardeerde het leger in Mosul eigen bases om te voorkomen dat ISIS nog meer wapens zou veroveren.


Voor de slag om Mosul verloor het Iraakse leger naar schatting driehonderd soldaten per dag, aan deserties, doden en gewonden. De regering van Maliki bagatelliseerde de crisis in het leger, deels door soldaten als 'ontbrekend' te registreren in plaats van als deserteurs. Op dinsdag beriep Bagdad zich voor het eerste op een wet die deserties verbiedt. Ook werd gedreigd met zware straffen, inclusief de doodstraf. Met minder mankracht is het leger nu afhankelijk van artillerie en luchtaanvallen om de razendsnelle opmars van ISIS tot staan te brengen.


'De regering staat machteloos', zegt Bashar al-Halbousi, een van de duizenden deserteurs. 'Dit zal een eindeloze strijd worden.' Al-Halbousi liet zijn bataljon in de steek, nadat honderden anderen dat eerder hadden gedaan, toen een vriend door een scherpschutter was gedood.

Desertie

De desertie van soldaten als Al-Halbousi, een soenniet in het door sjiieten gedomineerde leger, is een gevaarlijke ontwikkeling. 'Het versterkt de sektarische polarisatie', zegt Iraaks onderzoeker Hayder al-Khoei van denktank Chatham House.


Secretaris-generaal Ban Ki-moon van de Verenigde Naties is 'zeer verontrust' over de situatie in de Iraakse stad Mosul, die eerder dinsdag voor een groot deel in handen viel van opstandelingen.


Ban heeft alle politieke leiders in Irak opgeroepen één front te vormen tegen de bedreigingen waar het land onder zucht.


Ban moedigde de Iraakse regering en de regionale Koerdische regering aan om samen te werken om zo de veiligheid in de provincie Nineveh, waar Mosul de hoofdstad van is, te herstellen. Hij drong er tevens bij lokale politieke, tribale en religieuze leiders op aan om deel te nemen aan een verzoeningsconferentie in Anbar.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.