Is zwart geld de tumor of de smeerolie van de economie?

Beeld de Volkskrant

'Zwart geld is voor de witte economie een tumor in het midden van de hersenpan. Indien je die weghaalt dood je de patiënt', schreef Rohinton Mistry in zijn bekende roman Family Matters die zich afspeelt in de Indiase stad Mumbai.

In India werkt de overgrote meerderheid van de 1.300 miljoen inwoners in de informele economie. Vorig jaar probeerde de Indiase premier Narendra Modi de tumor te bestrijden in een poging de economie van het land te moderniseren. Hij besloot alle bankbiljetten van 500 en 1.000 roepie - 6,50 en 13 euro - ongeldig te verklaren om het zwarte geld en belastingontduiking aan te pakken.

Maar de chemotherapie bleek nogal wat kwalijke bij-effecten te sorteren. Met name het armere deel van de Indiase bevolking raakte in paniek. Er ontstond een enorme bankrun en veel mensen vertrouwden het geldsysteem niet meer.

Het gevolg is dat in India nu te weinig nieuwe banen worden gecreëerd. Jaarlijks zijn er twintig miljoen nieuwe arbeidsplaatsen nodig om zowel de schoolverlaters als de mensen die van het agrarische platteland naar de steden komen aan werk te helpen.

De meeste banen komen er traditioneel bij in sectoren als de bouw, de detailhandel en het vervoer - sectoren die grotendeels tot de informele economie behoren. Er zijn geen geschreven arbeidscontracten noch afdrachten voor sociale verzekeringen of belastingen. 'Hoe moet je de informele sector aanpakken zonder de kip met de gouden eieren te slachten? Het beste is de informele sector als het nieuwe normaal te beschouwen. Het draagt misschien niet veel bij aan het nationale inkomen, maar het zorgt wel voor de meeste banen', schreef een hoogleraar aan de universiteit van Delhi onlangs.

Zwart geld is moreel even verwerpelijk als heling en diefstal. Overheden verliezen daardoor inkomsten. Maar het is ook smeerolie voor de banenmachine in veel landen. Niet alleen in India maar ook in het Westen. Veel baantjes zoals klussers, kappers en huishoudelijke hulpverleners zouden niet bestaan zonder het informele circuit. Het bevordert burenhulp en het versnelt de omloopsnelheid van het geld.

In een eerder onderzoek van de universiteiten van Leicester en Middlesex werd er zelfs voor gepleit om in Britse achterstandswijken informeel werk te tolereren, omdat het mensen aan de onderkant van de samenleving in staat stelt iets zinvols te doen en bij te verdienen.

Maar overheden bestrijden het te vuur en te zwaard. Het nieuwste wapen is het uit roulatie nemen van al het contant geld zodat anonieme betalingen onmogelijk worden. Na Zweden wil ook Singapore nu een cashloze samenleving. Belastingontduiking, corruptie en criminaliteit zouden hiermee een grote slag worden toegebracht. Het lijkt de toekomst, ondanks alle gevaren van aantasting van de privacy.

Ook een tumor die niet wordt aangepakt woekert ten slotte voort en is uiteindelijk dodelijk.

Reageren? p.dewaard@volkskrant.nl

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden