Is zondag een gewone werkdag?

De vrije zondag werd in 1919 ingevoerd en de vrije zaterdag in 1960. Dat is geen overblijfsel uit het stenen tijdperk, zoals de nieuwe voorzitter van het MKB-Nederland Michaël van Straalen deze week riep toen hij pleitte voor het afschaffen van de toeslagen voor avond- en weekenddiensten.


Nu gedragen MKB-voorzitters zich vaak als een roeptoeter. Jan Kamminga, Loek Hermans en Hans Biesheuvel meden in het verleden een beetje demagogie ook niet om te tonen dat ze zich niet voor het karretje lieten spannen van VNO-NCW, waarin de grote werkgevers zich hebben verenigd.


Alleen was de metafoor van Van Straalen historisch gezien wat ongelukkig. Mogelijk heeft hij te vaak naar The Flintstones gekeken, waar een dinosaurus de prikklok van Slate Rock and Gravel Company bedient nadat de hoofdpersoon exact om vijf uur yabadabadoo van zijn dierlijke werktuig afglijdt.


In werkelijkheid hadden de hunebedbouwers al een 7x24-uurs-economie. En dat bleef zo tot socialisten en christenen de handen ineensloegen en de vrije zondag (48-urige werkweek) en later ook vrije zaterdag (40-urige werkweek) afdwongen. Wie toch op deze dagen of 's avonds moest werken - de mensen in de horeca, de detailhandel en de ploegendiensten in de industriële bedrijven - werd gecompenseerd met een toeslag die het salaris soms verdubbelde. Maar dat werd niet wettelijk als verworvenheid vastgelegd. Het werd met instemming van de werkgevers in de jaren vijftig en zestig in de cao's opgenomen toen er nog grote personeelstekorten waren. Daarna mocht er als oud recht niet aan worden getornd.


Met de mondialisering en secularisatie is de 7x24-uurs-economie weer terug. Maar de toeslagen zijn gebleven als een soort van compensatie voor sociale isolering. De reden is dat recreatieve activiteiten nog op de oude, vaste tijdstippen staan gepland: in het weekend of op een avond. Wie dus niet van negen tot vijf werkt, loopt vaker de theatervoorstelling, de kooravond, de voetbalwedstrijd van de kinderen of een verjaardagsvisite mis.


Alleen vindt lang niet iedereen dat erg. Sommigen vinden werk zelfs een handig excuus om op zondagmiddag niet bij oma een vruchtenpunt te hoeven eten. In veel sectoren zijn de toeslagen al afgeschaft. Vorig jaar besloot De Efteling ondanks verzet van de bonden de extra beloning in het weekend te schrappen. Ook ambtenaren die zelf hun tijd indelen krijgen geen toeslag meer voor werken in het weekeinde of 's avonds.


Het probleem is dat de werkgevers de toeslagen willen terugdraaien en de besparingen in eigen zak willen steken. Dat zou een zoveelste aantasting zijn van de koopkracht.


De vakbonden hoeven niet aan de toeslagen vast te houden, maar moeten er wel voor zorgen dat de besparing wordt gebruikt voor een algemene loonsverhoging of het creëren van nieuwe banen.


Reageren?


p.dewaard@volkskrant.nl

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden