Column

'IS zijn onfrisse lieden, maar zijn ze bedreigender dan klimaatverandering?'

Ook de experts, de 'beslissers' die als kompas dienen voor wereldleiders, weten het niet, schrijft columnist Sheila Sitalsing. 'IS bestaat uit onfrisse lieden, maar zijn die bedreigender dan klimaatverandering? Niemand die het weet.'

Tienduizenden mensen gingen zondag in New York de straat op om te demonstreren over klimaatverandering. Beeld reuters
Tienduizenden mensen gingen zondag in New York de straat op om te demonstreren over klimaatverandering.Beeld reuters

Elk jaar vraagt het World Economic Forum - een club die volgens sommigen Satan op aarde vertegenwoordigt omdat het jaarlijks de machtigen en invloedrijken uit bedrijfsleven en politiek samenbrengt in Davos - aan de mensen die zij 'beslissers' noemen wat volgens hen de grootste risico's voor de stabiliteit in de wereld zijn. Eind 2013 was dit hun topvijf voor grote rampen die ze in de nabije toekomst mogelijk achtten:

1. Een crisis in de overheidsfinanciën in één of meer belangrijke economieën

2. Structureel hoge werkloosheid

3. Conflicten om schaars wordend schoon drinkwater, extreme droogte en overstromingen

4. Extreme inkomensongelijkheid in de wereld

5. De gevolgen van klimaatverandering

Als je nu, driekwart jaar later, aan die mensen vraagt wat de grote risico's van deze tijd zijn, zo bemerkten journalisten van het Amerikaanse CNBC toen ze vorige week rondbelden, dan zeggen ze: islamitische terroristen en dodelijke infectieziekten natuurlijk. En dat blijft nog even zo.

Of ebola en de koppensnellers van Islamitische Staat werkelijk de twee grootste bedreigingen voor de mensheid vormen, weten we niet zeker. Maar de mens is van nature nu eenmaal geneigd het grootste belang te hechten aan dat waar hij veel van hoort, ziet en leest of wat hemzelf treft. Daarnaast is hij dol op het extrapoleren van actuele ontwikkelingen - een geneigdheid die we kennen uit de behavioural finance, van beleggers die steevast de lijntjes in een koersgrafiek in dezelfde richting doortrekken. Daniel Kahneman, de 80-jarige psycholoog, schreef er boekenkasten vol over.

Malaria en tubercolose
Zowel malaria als tuberculose eiste tot dusver dit jaar substantieel meer doden dan ebola - net zoals alle voorgaande jaren en net zoals verkeersongelukken; anderzijds leidden deze ziekten tot dusver niet tot massapaniek en tot een totaal isolement van complete steden. IS bestaat uit onfrisse lieden, er zijn terugkerende jihadisten in West-Europa, er zijn mogelijk aanslagplannen: klinkt reuze bedreigend allemaal. Maar bedreigender dan klimaatverandering of een opstand der langdurig werklozen? Niemand die het weet. Publiciste Rosa Brooks suggereerde in Foreign Policy dat als publieke onthoofdingen een casus belli vormen, Barack Obama ook het bombarderen van Mexicaanse drugskartels, die hun slachtoffers in stukken snijden, zou kunnen overwegen.

De mensen die het wel zeggen te weten, dient men met het grootst mogelijke wantrouwen tegemoet te treden. De stoet politicologen, economen, filosofen die dagelijks de kranten-kolommen en beeldschermen vullen met hun toekomstvisies - u bent niet bang genoeg, de wereld ontrafelt, Huntington, nee toch Fukuyama, welnee het is gewoon Jalta 1945, laten we voor de zekerheid uit het oogpunt van voedselonafhankelijkheid een moestuin beginnen: ze weten het ook niet. Het beroemdste en breedst opgezette onderzoek naar de voorzienende gaven van beroepscommentatoren, van Philip Tetlock uit 2005, stemt droef. Hij legde scenario's voor aan tachtigduizend beroepsvoorspellers en commentatoren, vroeg hun waarschijnlijkheden aan te geven over geopolitieke ontwikkelingen en legde hun antwoorden naast de uitkomsten. De experts scoorden niet beter dan wanneer een stagiair of een pijltjesgooiende aap willekeurig had gekozen.

Toch varen de mensen die beslissingen nemen op experts. Ze moeten wel. Barack Obama kan moeilijk zeggen: we gaan IS bombarderen omdat Paul de Octopus het bordje 'groot risico' aanwees.

O, en water, negen maanden geleden nog hoog op de urgentielijstjes? Niemand meer over gehoord.

Sheila Sitalsing is columnist van de Volkskrant.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden