Is winst ten onrechte een vies woord?

Er is veel in de maatschappelijke opvattingen veranderd sinds Ajax drie Europacups op een rij kon winnen, politici in kennelijke staat zonder consequenties paaltjes omverreden, topmanagers hun salaris geheim hielden en Jan Nagel links was.

Maar winst is nog altijd een even vies woord als in de jaren zeventig van de vorige eeuw. Dit concluderen Amit Bhattarchajee van de Rotterdam School of Management en twee van zijn collega's in hun artikel Anti-profit beliefs: How people neglect the societal benefits of profit, dat is gepubliceerd in het Journal of Personality and Social Psychology.

Ook nu is de opvatting dat de hoogte van de winst samenhangt met de maatschappelijk schade die het bedrijf berokkent. Elke euro extra winst zou ten koste gaan van het milieu, de kwaliteit van de producten en/of de rechten van werknemers of buitenstaanders. Het westerse kapitalisme is zogezegd een zero-sum game (nulsomspel), waarbij winst voor de een automatisch verlies voor de ander inhoudt.

De onderzoekers lieten mensen een denkbeeldig bedrijf managen met de opdracht de winst te vergroten. Ze namen bijna allemaal hun toevlucht door kwalijke praktijken. Bhattarchajee denkt dat het een gevolg is van de stereotypen die mensen krijgen voorgeschoteld via films als de Wolf of Wall Street, waarin effectenmakelaars zichzelf verrijken door andere mensen op te lichten. Hierdoor worden bedrijven die winst maken als immoreel en schadelijk neergezet.

Volgens de economische theorie wordt echter met materieel eigenbelang ook het algemeen belang het best gediend. Om winst te kunnen maken, moeten bedrijven hun klanten tevreden stellen. Die willen niet alleen goede producten, maar ook duurzaamheid, fatsoenlijke arbeidsomstandigheden en ze willen, zoals deze week bij ING bleek, geen graaiende topmanagers.

Een slechte bedrijfsreputatie is schadelijk voor de omzet en de winst. Winst maken is daarom geen zero-sum game, maar leidt tot een win-winsituatie waardoor de welvaart stijgt.

Om te weten te komen waarom mensen niettemin zoveel argwaan koesteren jegens winstgevende bedrijven, liet Amit Bhattarchajee aanvullend onderzoek uitvoeren. Hieruit bleek dat het negatieve imago van winst direct voortvloeit uit het winstoogmerk zelf. Mensen vinden een organisatie automatisch schadelijker wanneer ze horen dat die zich richt op het maken van winst.

Winst is echter meer dan alleen een beloning voor een bedrijf, het is ook een bron van informatie. Winst geeft bedrijven aan waarin ze het best kunnen innoveren en investeren. Zonder winst zou er geen zonne-energie worden opgewekt of zouden er geen nieuwe vaccins worden uitgevonden.

Bedrijfswinsten kunnen op lange termijn voor iedereen heilzaam uitpakken. Dat is het verschil met voetbal, waar de winst van de ene partij altijd leidt tot een verlies voor de andere.

Reageren? p.dewaard@volkskrant.nl

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.