'Is toch grappig, filmpje van een klasgenoot die masturbeert?'

Hoe kunnen ouders hun kinderen beschermen tegen sexting en cyberpesten? Theatergroep Playback doet het in rollenspellen voor tijdens ouderavonden op scholen.

Rollenspel door theatergroep PlayBack bij een ouderavond over jongeren en internet op het Porta Mosana College in Maastricht.Beeld Harry Heuts Photography

'Ik heb toch niks gedaan?' De 13-jarige Levi frunnikt aan zijn muts. Hij heeft alleen maar een filmpje op Facebook geliket en nu is zijn moeder kwaad. Het is toch grappig, dat je op het filmpje een klasgenoot ziet die in een wc-hokje op school aan het masturberen is?

Dat die klasgenoot nu niet meer naar school durft, is niet zijn probleem. 'Ik heb dat filmpje niet eens gemaakt', giechelt hij. 'Een vriend heeft het gemaakt. Ik like alleen maar.' Levi is niet echt 13. Hij is een acteur die de puberleeftijd lang achter zich heeft gelaten. Samen met een tweede acteur en een gespreksleider speelt hij korte scènes over pubers, seksualiteit en hun digitale gedrag. Tegenover hem, in de grote zaal van het Porta Mosana College in Maastricht, zitten tachtig ouders. Allemaal hebben ze een puberzoon of dochter, en maken ze zich zorgen over wat hun kind uitspookt op Whatsapp, Instagram en Facebook.

Op scherp

Het is de vaste werkwijze van theatergroep PlayBack. 'We zetten ouders op scherp en nodigen ze op het podium uit om te laten zien wat zij in zo'n situatie doen', zegt artistiek directeur Kim Zonneveld. 'Om ze handvatten te geven hoe ze er thuis over kunnen praten.'

Kinderen zien online steeds vaker naakt, bleek vorige week uit een onderzoek van kenniscentrum Rutgers. Ook zijn ze steeds jonger wanneer ze naaktfilmpjes of -foto's zien. De eerste smartphone krijgen kinderen gemiddeld als ze 11 jaar oud zijn. Een kwart van de Nederlandse jongeren heeft wel eens een 'sext' ontvangen: een foto of filmpje van een leeftijdsgenoot in ondergoed, of helemaal naakt. En hoe ouder kinderen zijn, hoe minder ze er met hun ouders over willen praten.

Mediawijs

'Het zal je maar overkomen dat je kind online iets meemaakt waardoor hij niet meer wil leven', zegt een vader van drie puberzoons voor aanvang van de voorstelling. 'En dat hij je niks verteld heeft.' Hij doelt op de Nederlandse scholier die zich in februari van het leven beroofde nadat er naaktfoto's van hem op school circuleerden. 'Maar je hoort natuurlijk alleen de excessen.'

Peter Nikken, bijzonder hoogleraar Mediaopvoeding aan de Erasmus Universiteit, beaamt dat. 'Over het algemeen zijn jongeren vrij mediawijs', zegt hij. 'Toch klikken ze soms te snel, zonder dat ze daarvan de gevolgen overzien.'

Ongerustheid

In de zaal van het Porta Mosana College is de ongerustheid voelbaar: waarom zijn hun kinderen constant bezig met liken, posten en appen? Waarom zijn ze vergroeid met hun beeldscherm? De ouders zijn niet zozeer bezorgd over sexting en mannen die zich online jonger voordoen, maar over privacy en digitaal pesten. Cyberpesten komt veel voor. Eén op de vijf jongeren heeft er vorig jaar mee te maken gehad, volgens cijfers van het CBS.

'Dat soort filmpjes liken is misselijk en misdadig', roept een moeder vanuit de zaal naar de acteur die Levi speelt. 'Stop ermee, je beschadigt iemand.'

Het zijn zorgen die veel ouders delen, ziet Justine Pardoen, projectleider van Bureau Jeugd en Media en hoofdredacteur van Ouders Online. De grenzen tussen de fysieke en de virtuele wereld zijn vervaagd en dat heeft gevolgen voor zaken als pesten. 'Vroeger kon je je terugtrekken in een veilige thuiswereld', zegt Pardoen. 'Nu lopen die twee werelden in elkaar over.' Hoe kun je daar als ouder mee omgaan? Het gesprek blijven aangaan, zo blijkt. In een onderzoek naar jongeren en onlineveiligheid van de christelijke internetprovider Kliksafe en de Universiteit van Amsterdam begin dit jaar zei driekwart van de jongeren toch het liefst met hun ouders te praten over wat ze op internet tegenkomen.

Groepsdruk

Een moeder uit de zaal gaat naast het personage Levi zitten. 'Wat nu', zegt ze terwijl ze hem aankijkt, 'als er een filmpje van jou gemaakt was?' Levi's gezicht betrekt. 'Iew, mam, doe niet zo vies.'

Toch, na enig doorvragen, vindt hij het wel zielig voor zijn klasgenoot die niet meer naar school durft. En hij heeft het filmpje vooral geliket omdat een vriend van hem het heeft gemaakt. 'Als ik het niet like, denkt hij dat ik hem niet aardig vind.' De moeder: 'Als hij je niet leuk vindt omdat je iets niet liket, is hij geen echte vriend.' Vriendschap en groepsdruk. Dat zijn de voornaamste redenen waarom hun kinderen vergroeid zijn met hun beeldscherm. De oplossing? Grenzen stellen, erover praten en nieuwsgierig blijven, concluderen de ouders in de zaal. En de Meldknop op de computer installeren, voor het geval er toch naaktfilmpjes opduiken.

Wat kunnen ouders doen die zich zorgen maken over het onlinegedrag van hun kinderen?

Het onderzoek van Kliksafe en de Universiteit van Amsterdam heeft opbeurend nieuws: praten werkt echt. Uit de antwoorden van ruim 1.200 jongeren blijkt dat ze online minder risico nemen als ze thuis praten over het gebruik van digitale media. En áls ze een pikante sext ontvangen, vertellen ze dit eerder aan hun ouders.

Maar alleen praten is niet voldoende, de manier waarop is minstens zo belangrijk. Belangstelling tonen en vragen stellen werkt beter dan preken of onderhandelen, blijkt.

En blijf bij de tijd, zegt hoogleraar Mediaopvoeding Peter Nikken. Er komen steeds nieuwe apps bij waar ouders weinig vanaf weten, zoals Instagram of Snapchat. 'Ouders haken dan snel af', zegt Nikken. 'Zie je wel', zeggen ze, dit is iets voor de nieuwe generatie. Toon in plaats daarvan juist interesse. Dan leer je meteen wat er allemaal speelt.'

Mocht het toch misgaan: installeer Meldknop op je computer. Meldknop.nl wijst jongeren en hun ouders bij welke instantie ze moeten zijn als ze iets vervelends meemaken op internet. Bijvoorbeeld bij medewerkers van Meldpunt Kinderporno, Pestweb of Meldpunt Discriminatie. Melding doen bij de politie kan er ook.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden