Klopt dit wel?

Is thuis bevallen even veilig als in het ziekenhuis?

Berichten verspreiden zich dankzij internet vaak razendsnel, of ze nu kloppen of niet. De Volkskrant gaat op zoek naar hele en halve onwaarheden en probeert de zin van de onzin te scheiden.

Is thuis bevallen toch wel veilig? Beeld anp

'Thuis bevallen is toch net zo veilig als in het ziekenhuis', kopte het NRC Handelsblad maandag op de voorpagina. Het is tot nu toe het laatste woord in de langlopende discussie over de veiligheid van de typisch Nederlandse thuisbevalling onder begeleiding van een verloskundige.

Gynaecologen en verloskundigen verbonden aan het AMC en het VUmc in Amsterdam hebben de uitkomst onderzocht van bevallingen die begonnen onder toezicht van een verloskundige - thuis of in het ziekenhuis - en bevallingen onder begeleiding van een gynaecoloog in het ziekenhuis. De onderzoekers concluderen in de in Midwifery Journal gepubliceerde studie dat in de eerste groep het risico op babysterfte niet hoger is dan in de tweede groep.

(tekst loopt door onder tweet)

Waarom is dit opmerkelijk?

Deze uitkomst staat haaks op een onderzoek van Utrecht UMC uit 2010, dat toentertijd ook voorpaginanieuws was. Uit die studie bleek dat vrouwen die hun bevalling bij de verloskundige beginnen, ruim twee keer zo veel kans hebben dat hun baby overlijdt als vrouwen die beginnen bij de gynaecoloog.

Dit was een opvallende uitslag, omdat alleen vrouwen met een voorspoedige zwangerschap en een laag risico op complicaties kunnen bevallen onder leiding van een verloskundige, naar wens thuis of in het ziekenhuis. Zwangere vrouwen die onder toezicht van een gynaecoloog in het ziekenhuis bevallen bevinden zich doorgaans dus al in een risicogroep, bijvoorbeeld door een hoge bloeddruk of door stuitligging van het kindje. Het lag dan ook in de lijn der verwachting dat juist in deze groep de babysterfte iets hoger zou liggen.

Dat het tegenovergestelde het geval bleek, sloeg in als een bom. Een paar jaar eerder was de hoge babysterfte in Nederland - een van de hoogste in Europa - onderwerp van discussie over hervorming van de verloskundige zorg. De typisch Nederlandse thuisbevalling kwam onder vuur te liggen - hoewel het UMCU-onderzoek geen specifiek onderscheid maakte tussen thuisbevallingen en ziekenhuisgeboortes. Maar er was ook veel kritiek op de studie: de methodologie zou niet deugen en de resultaten zouden niet representatief zijn.

De strijd leek vooral plaats te vinden tussen verloskundigen en gynaecologen, hoewel de onderzoekers van het UMCU er toentertijd wel op wezen dat de oorzaak van het aangetroffen hogere sterftecijfer niet gezocht moest worden in de capaciteiten van verloskundigen om risico's in te schatten, maar in de stroeve samenwerking tussen de twee groepen. Daardoor zou er te veel tijd verloren gaan wanneer een bevalling onder leiding van een verloskundige door onvoorziene complicaties toch moet worden overgedragen aan een gynaecoloog.

Hoe wordt er nu gereageerd vanuit het vakgebied?

Wanneer we wetenschappers en gynaecologen benaderen om een reactie op dit nieuwe onderzoek in vergelijking met het oude, blijkt al snel hoe gevoelig dit onderwerp nog steeds ligt. Onderzoekers van het UMC Utrecht die betrokken waren bij de studie uit 2010 willen liever niet reageren. De discussie over deze wetenschappelijke studie hoort niet thuis in de media, laat een woordvoerder weten, dat zou alleen maar meer onduidelijkheid creëren. De communicatie met het AMC over de nieuwe studie verloopt via een woordvoerder.

Enkele andere gecontacteerde gynaecologen, aan geen van beide onderzoeken verbonden, willen alleen 'off the record' reageren. De Nederlandse Vereniging voor Obstetrie en Gynaecologie (NVOG) wil zich niet inhoudelijk uitlaten over de conflicterende studies en benadrukt in een reactie enkel het belang van samenwerking tussen verschillende zorgverleners.

Wat maakt deze nieuwe studie anders?

In 2010 werd vol overtuiging op de voorpagina's gemeld dat bevallen onder begeleiding van een verloskundige risicovol is, nu wordt met dezelfde overtuiging het tegengestelde bericht. En nóg eerder, in 2009, bleek uit weer een ander onderzoek dat thuis bevallen veilig is. Opvallend is dat het meest recente onderzoek door nieuwsmedia lang niet zo breed is opgepikt als de studie van vijf jaar geleden. Die aarzeling is misschien niet zo vreemd: wie zegt dat over vijf jaar de vlag niet weer de andere kant op wappert?

De AMC-studie is een reactie op de opvallende conclusie van de UMC-onderzoekers vijf jaar geleden. Er is getracht de methodologische problemen van de vorige studie te omzeilen, onder andere door de meetellende sterfgevallen duidelijker af te bakenen - kindjes die al voor aanvang van de bevalling waren overleden werden bijvoorbeeld buiten beschouwing gelaten - en het moment van de aanvang van de bevalling duidelijker te definiëren.

Raymond de Vries, hoogleraar Verloskunde aan de Universiteit Maastricht en professor Bioethics and Social Sciences in Medicine aan de Universiteit van Michigan, is in ieder geval onder indruk van de AMC-studie. Dat is niet verrassend: in 2010 plaatste NRC Handelsblad van zijn hand een kritisch opiniestuk als reactie op de UMC-studie, waarin hij vooral de media-aandacht voor dat onderzoek hekelt.

'Dat onderzoek verscheen in een tijd dat er erg veel zorgen waren over de hoge babysterfte in Nederland', zegt De Vries. De media-aandacht heeft ernstige schade aangericht, vindt hij, terwijl dat onderzoek achteraf niet representatief bleek. 'Ik vind de methodiek van deze studie een stuk betrouwbaarder. Het is voorzichtiger uitgevoerd en de onderzoekers zijn nauwkeuriger in hun definities.'

De AMC-studie werd ook uitgevoerd onder een grotere groep vrouwen, die bovendien allemaal uit hetzelfde gebied kwamen. Daarnaast, oppert De Vries, werd de UMCU-studie voornamelijk uitgevoerd door gynaecologen - er was één verloskundige bij betrokken - terwijl het AMC-onderzoek een samenwerking is tussen gynaecologen en verloskundigen. Ook was de uitkomst een uitzondering. Volgens De Vries wijzen andere studies, in Nederland en in het buitenland, erop dat er nauwelijks risicoverschil is.

Wat kan definitief uitsluitsel geven?

Betrouwbaarder maakt nog niet waterdicht. Wat dit onderwerp lastig te onderzoeken maakt is het feit dat er uiteindelijk twee verschillende groepen vrouwen worden vergeleken, namelijk vrouwen met een laag ingeschat risico, die dus door een verloskundige worden begeleid, en vrouwen die vanwege een verhoogd risico op complicaties zijn doorverwezen naar de gynaecoloog. Er is dus vooraf al sprake van verschillende risicogroepen.

Bovendien kunnen andere factoren ook nog een rol spelen. Dat bleek uit een ander recent onderzoek, waarin thuisbevallingen werden vergeleken met ziekenhuisbevallingen. Vrouwen met een lagere sociaal-economische status zouden meer baat hebben bij een ziekenhuisbevalling - al dan niet onder begeleiding van een gynaecoloog -, terwijl dit voor vrouwen uit een hogere 'klasse' niet zo veel uitmaakt.

Volgens onderzoeker Reyn van Ewijk, econometrist en statisticus aan de Johannes Gutenberg Universiteit in Mainz, zou dit vooral te maken hebben met de communicatie tussen de zwangere en de verloskundige, die bijvoorbeeld bij laagopgeleide vrouwen niet altijd goed verloopt. Daardoor worden bepaalde risico's mogelijk over het hoofd gezien.

Van Ewijk: 'We moeten meer op weg naar een heterogeen plaatje. Wat voor de ene groep goed is, geldt misschien niet voor de andere groep.' Van Ewijk pleit voor een conservatiever risico-inschatting bij vrouwen met een lagere sociaal-economische status.

Oordeel

Vanwege de moeizame beschikbaarheid van onafhankelijke bronnen, en het gebrek aan een reactie van de UMCU-onderzoekers van de 2005 studie, is het lastig hier een uitspraak te doen over de betrouwbaarheid van het onderzoek en de conclusie dat er geen verschil in risico is.

Belangrijke kanttekening bij het NRC-artikel is in ieder geval dat de kop 'Thuis bevallen is toch net zo veilig als in het ziekenhuis' niet helemaal klopt. Thuisbevallingen zijn niet specifiek onderzocht, hoewel het natuurlijk wel zo is dat die in alle gevallen worden begeleid door een verloskundige, en dat bevallingen door een gynaecoloog altijd in het ziekenhuis plaatsvinden.

Het laatste woord is hier ongetwijfeld nog niet over gezegd.

Beeld .
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.