AnalyseNertsenfokkerijen

Is stoppersregeling van 1,65 miljoen euro per nertsenfokker genoeg? ‘De overheid pakt ons 300 miljoen af’

Het kabinet trekt maximaal 182 miljoen euro uit om 110 nertsenbedrijven na de komende pelsperiode van november vervroegd te laten stoppen. Is dat een goudgerande compensatieregeling voor een omstreden veehouderijsector die toch al per 2024 moet stoppen? Of is het veel te weinig, zoals de Nederlandse Federatie van Edelpelsdierenhouders (NFE) stelt?

De negentiende en laatste nertsenfokkerij in Gemert-Bakel is besmet met het coronavirus en wordt geruimd.Beeld Marcel van den Bergh / De Volkskrant

Te weinig

Een ramp voor de sector’, noemt de directeur van de Nederlandse Federatie van Edelpelsdierenhouders (NFE), Wim Verhagen, de verplichte stoppersregeling. ‘Bedrijven moeten drie jaar eerder stoppen dan gepland. Drie jaar die ze wordt afgepakt om hun investeringen terug te verdienen. Ze worden gedwongen om die nu in één keer tot nul af te schrijven.’

Door de fokstop moeten de 110 bedrijven vervroegd afscheid nemen van 700 duizend moederdieren die jaarlijks zo’n vijf pups krijgen. Die pups worden aan het eind van het seizoen vergast en hun pelzen worden op internationale beurzen aangeboden.

In 2013 werd onder toenemende maatschappelijke druk de Wet verbod pelsdierhouderij aangenomen, waarin is bepaald dat nertsenfokkerijen per 1 januari 2024 verboden zijn. Die lange overgangs-termijn van 10 jaar was niet alleen bedoeld om de nertsenhouders de mogelijkheid te bieden om hun investeringen terug te verdienen. Maar ook speelde de hoge pelzenprijs destijds een belangrijke rol.

‘In 2013 kregen ze bijna 70 euro voor een pels’, zegt landbouweconoom Peter van Horne van Wageningen University and Research. ‘Dat is meer dan twee keer de kostprijs, een ongekende marge in de landbouw. De overheid wilde graag van de sector af, maar had dan wel erg diep in de buidel moeten tasten voor een opkoopregeling. Daarom kreeg de sector nog tien jaar om af te bouwen.’

Van 2011 tot 2013 waren gouden jaren voor de nertsenfokkers. De grote jongens, met vestigingen in binnen- en buitenland, wisten zelfs een plaatsje in de Quote-500 te bemachtigen. Maar door overproductie en verminderde vraag is de markt inmiddels volledig ingestort. De laatste drie jaar produceerden de Nederlandse nertsenfokkers zelfs onder de kostprijs – vorig jaar lag de gemiddelde prijs van een pels onder de 20 euro, het laagste niveau sinds decennia.

Wanneer je wilt bepalen wat een redelijk bedrag is moet je niet naar die recente pelsprijs kijken, stelt NFE-directeur Verhagen. Hij verwijst naar de berekening die in 2013 is gemaakt: daarin werd ervan uitgegaan dat de fokkers in de resterende tien jaar 1 miljard euro zouden verdienen. ‘Dat is 100 miljoen per jaar’, aldus Verhagen. ‘De overheid pakt ons nu drie jaar af, dat is 300 miljoen.’

Het bedrag van 182 miljoen euro (waarvan 32 miljoen uit een reeds bestaande ‘sloop- en ombouwregeling en 150 miljoen euro voor het versneld afkopen) komt daar niet in de buurt van.

‘Het spel is op de wagen’, concludeert landbouweconoom Van Horne. Hij ziet de NFE-redenering als een bod in een onderhandeling waarbij nertsenhouders hun huid zo duur mogelijk willen verkopen. ‘De fokkers willen natuurlijk niet kijken naar de laatste drie jaar waarin ze niets verdienden, maar liever tien jaar terug, toen de prijzen hoog waren.’

Verhagen benadrukt tegelijkertijd dat lang niet alle nertsenhouders Quote-miljonairs zijn. 90 procent bestaat uit gewone familiebedrijven die hypotheken en andere bedrijfsschulden hebben uitstaan bij de bank: ‘Het zijn niet allemaal Ronaldo’s en Messi’s. De meesten spelen gewoon bij NAC.’

Te veel

Het is goed vanwege covid én voor het dierenwelzijn dat er een vroegtijdig einde komt aan de nertsenfokkerij, vindt D66-kamerlid Tjeerd de Groot. Maar die ‘goudgerande regeling’ voor ‘bontmiljonairs’ had voor hem niet gehoeven. Hij was in 2002 politiek assistent van landbouwminister Brinkhorst toen deze al een wetsvoorstel indiende om nertsenhouderijen te verbieden. ‘De fokkers hebben al een lange overgangsregeling gehad. Natuurlijk moet de overheid wel iets compenseren voor de verloren productieseizoenen, anders krijg je juridische procedures’. Maar die regeling moet zo sober mogelijk zijn.’

Want 182 miljoen euro voor 110 nertsenbedrijven betekent 1,65 miljoen per bedrijf. Dat is een fors bedrag voor een omstreden sector die toch al ten dode is opgeschreven. Mede door de extreem lage prijzen is het aantal bedrijven het afgelopen jaar al met achttien gedaald, zonder stoppersregeling. De vooruitzichten voor de komende tijd zijn ook nog eens slecht. De internationale pelzenmarkt is vrijwel stilgevallen door de coronacrisis, de vraag is beperkt en voorraden stapelen zich op.

De prijzen zijn zo laag dat De Groot vorige week zelfs de vrees uitsprak dat die de oorzaak is van een toenemend aantal coronabesmettingen op nertsenbedrijven. Inmiddels zijn op 44 bedrijven 329 duizend moederdieren – plus naar schatting 1,6 miljoen pups – geruimd. ‘De vergoeding die die bedrijven kregen is hoger dan de marktprijs’, aldus De Groot. ‘Het is aantrekkelijker om te worden geruimd dan om te verkopen. De nertsenhouders zeggen zich aan alle hygiëne- en andere coronaregels te houden, en toch lopen de besmettingen op. Dan zijn of de regels niet goed, of ze houden zich niet aan de regels.’

Verantwoordelijk minister Schouten heeft geen concrete aanwijzingen voor ‘opzettelijke besmetting’, maar laat de inlichtingen- en opsporingsdienst (IOD) wel extra onderzoek doen.

‘De ruimingswaarde is gebaseerd op de pelzenprijs van vorig jaar en misschien iets te hoog’, aldus landbouweconoom Van Horne, die zelf de waardetabellen maakt voor de ruiming van verschillende diersoorten. ‘Dus ik snap de redenering. Maar bij een ruiming is een nertsenhouder ook al zijn fokteven kwijt. Dan ben je nog verder van huis. Ik denk niet dat er van opzet sprake is. Maar een ruiming mag nooit lucratief zijn. Daarom is mijn boodschap aan de minister wel: wees alert, doe onderzoek en probeer te achterhalen waar al die besmettingen vandaan komen. Om elke schijn van opzet weg te krijgen, om deze discussie dood te slaan.’

Volgens NFE-directeur Verhagen is het nog maar de vraag of de ruimingsvergoeding hoger is dan de marktprijs. Hij wijst op de internationale veiling van Kopenhagen, waar vorige week voor het eerst weer tweederde van de aangeboden pelzen werd verkocht en de prijzen iets hoger lagen dan vorig jaar. ‘De wereldproductie is gekrompen, dus de prijzen gaan weer stijgen’, verwacht hij.

Een nertsenhouder heeft ook de mogelijkheid, als hij het financieel kan uitzingen, om een paar jaar te wachten op een betere prijs voor zijn pelzen. ‘Aardappelen moet je na een jaar weggooien’, aldus Van Horne. ‘Pelzen kun je meerdere jaren bewaren.’

LEES VERDER

Het is de meest verguisde intensieve veehouderij van Nederland: de nertsenfokkerij. Maar sommige fokkers zijn er wel multimiljonair mee geworden en staan zelfs in de Quote-500.

Geen grote grijpers met dode dieren, geen af en aan rijden van vrachtwagens. De ruiming van de nertsen gebeurt in betrekkelijke rust in en buiten de stallen.

Na besmetting nummer 33 neemt de druk op Schouten toe om alle nertsenfarms te ruimen. ‘Iedereen is verbijsterd dat het allemaal zo lang moet duren.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden