Is staking internationaal gezien geen recht meer?

Beeld de Volkskrant

De oudste organisatie van de Verenigde Naties is niet de Veiligheidsraad, de FAO (voedsel), de Unesco (onderwijs) of de WHO (gezondheid). Het is de ILO - de International Labour Organisation of Internationale Arbeidsorganisatie.

Zij werd in 1919 opgericht, twee jaar na de Russische Revolutie, in het heetst van de arbeidersstrijd. Om mondiale verpaupering te voorkomen moest internationaal worden vastgelegd dat concurrentiestrijd over de ruggen van werknemers niet kon worden geaccepteerd.

Het was een soort internationale versie van het Nederlandse polderen dat een Wetboek van de Arbeid met conventies en aanbevelingen creëerde. Hierop werd in de 20ste eeuw zo ferm toezicht gehouden dat de ILO in 1969 de Nobelprijs voor de Vrede kreeg - hetzelfde jaar dat Jan Tinbergen de Nobelprijs voor Economie verdiende. De ILO stond voor het recht van werknemers om zich te organiseren en te staken, net zoals de VN stond voor de vrijheid van meningsuiting en recht op demonstratie. Arbeid was geen gebruiksartikel, maar deel van de menselijke waardigheid.

Tegenwoordig is de ILO alleen nog bekend van de statistieken over werkloosheid, lonen, kinderarbeid en sociale zekerheid. 'De wetgevingsmachinerie is tot stilstand gekomen', schrijft Paul van der Heijden, hoogleraar Arbeidsrecht in Leiden, deze maand in het vaktijdschrift TRA. Oude regels worden niet meer gehandhaafd, nieuwe regels worden niet meer gemaakt. Tussen 1995 en 2002 was Van der Heijden delegatieleider van Nederland bij de jaarlijkse ILO-conferenties. Nu is hij toezichthouder op de vakbondsvrijheid die een recordaantal van 160 klachten in behandeling heeft. Met afgrijzen ziet hij dat het 'glimmende blazoen van de ILO flinke barsten zijn ontstaan'.

Sinds 2010 is er maar één conventie tot stand gekomen - over huishoudelijk werk in 2011 - die door slechts 23 landen is geratificeerd. Nationalisme en protectionisme bedreigen het werk van de ILO.

Het stakingsrecht, dat is vastgelegd in Conventie 87, staat binnen de organisatie zelfs ter discussie. Landen die stakingen verbieden, worden niet meer op de vingers getikt. 'De herziening van Conventies gaat tergend langzaam, het interne gekissebis vreet tijd en aandacht en verziekt de sfeer', aldus Van der Heijden. Juist in deze tijd van digitalisering en flexibilisering zou de ILO ten minste de grondrechten van werknemers moeten bewaken.

Iedereen die deze week de kranten leest en ziet hoe aandeelhouders het lot van bedrijven in handen hebben, Jumbo de vakbonden uitsluit en Marine Le Pen mooie sier maakt bij arbeiders, zou doodsbenauwd moeten zijn over de positie van loonslaven. Over twee jaar, bij het honderdjarig bestaan, houdt de ILO een grote conferentie over de Toekomst van Werk. Het gevaar is dat de klok nu juist honderd jaar wordt teruggezet naar de tijd dat er nog geen ILO was.

Misschien wordt er weer een Russische Revolutie uitgelokt.

Reageren? p.dewaard@volkskrant.nl

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden