Is sparen de oorzaak van de crisis?

De spaarrente is in Nederland onder de 1 procent gedaald. En er is geen economische wet van Meden en Perzen die zegt dat negatieve rente voor spaarders niet zou kunnen bestaan, zoals die voor banken nu al geldt.

Spaarders gaan er al op achteruit, gezien de inflatie en de te betalen belastingen. Dat voelt onrechtvaardig, omdat sparen gezien wordt als een deugd. Daarom willen spaarders dat de vermogensrendementsheffing van 1,2 procent wordt verlaagd. Het probleem is dat sparen helemaal geen deugd is, maar juist de economische kringloop ontregeld. De Duitse econoom Silvio Gesell pleitte bijna 100 jaar geleden zelfs voor het volledig wegbelasten van spaargeld.

In zijn ogen was een crisisvrije economie alleen mogelijk als geld uitsluitend zou dienen als ruilmiddel, niet als spaarmiddel. Voorkomen zou moeten worden dat geld zou worden opgepot en mensen daardoor van de rente zouden gaan leven. Daarom bepleitte hij de invoering van Freigeld, geld dat elke drie maanden bijvoorbeeld 20 procent aan waarde zou inboeten als het niet zou worden besteed. Na een jaar zou opgepot geld dan waardeloos zijn geworden.

Het spaarsysteem leidde er volgens hem toe dat de geldomloop stilvalt. Geld zou moeten rollen. Het zou de mensheid moeten dienen, niet beheersen.

Gesell stelde zijn theorie al in 1916 op schrift, nadat hij had gezien hoe in verscheidene landen de gouden standaard op de fles was gegaan. Hij was geen geen socialist of anderszins linkse idealist. Hij pleitte juist voor een vrijemarkteconomie met eerlijke concurrentie en gelijke kansen voor iedereen. Mensen zouden optimaal hun talenten moeten gebruiken om in hun eigenbelang te kunnen handelen, maar niet op hun zak mogen teren.

Uiteraard besefte hij dat in deze ratrace niet iedereen zou kunnen meekomen. Maar omdat anderen hun geld niet zouden kunnen oppotten, zou vanzelf een sociaal vangnet ontstaan.

Gesell was geen dwaas. De Amerikaan Irving Fisher en de Brit John Maynard Keynes, de twee beroemdste economen in die tijd, waren aanhanger van de ideeën van Gesell. Fisher zei dat Freigeld de beste manier zou zijn om crises te overwinnen. 'Ik ben Gesells nederige dienaar.' Keynes noemde zijn theorie cool en wetenschappelijk onderbouwd, 'hoewel zij meer steunt op sociale rechtvaardigheid dan van een wetenschapper wordt verwacht'. Hij vond de ideeën van Gesell superieur aan die van Marx.

Inmiddels zijn de ideeën van Gesell weer actueel. De Franse econoom Thomas Piketty veroorzaakte met zijn bewijs dat vermogen beter rendeert als arbeid dit jaar al een schokgolf. In zijn onlangs verschenen boek Sparen is Geen Deugd stelde analist Robin Fransman dat 'sparen immoreel is', omdat het gespaarde geld van de ene de schulden van de andere zijn.

Voor marxisme was een wereldrevolutie nodig. Gesellisme lijkt een kwestie van evolutie.

Reageren? p.dewaard@volkskrant.nl

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden