Is schizofrenie oplossen zo simpel?

Vandaag in Ware Wetenschap: Utrechtse wetenschappers beproeven cholesterolverlager tegen schizofrenie. Werkt dat echt?

Twee hoofden Beeld COLOURBOX

Schizofrenie behandelen met een cholesterolverlager. Dat klinkt zo simpel dat het niks kan opleveren. Zo'n ernstige psychiatrische ziekte te lijf gaan met een middel dat miljoenen Nederlanders slikken omdat hun aderen vervetten? Toch gaan vier wetenschappers van het UMC Utrecht met dat idee aan de slag.

Het komende jaar behandelen ze 250 patiënten van wie de helft, naast antipsychotica, dagelijks statine krijgt, een medicijn dat het cholesterol verlaagt én ontstekingen remt. De vraag: wat is het effect op hun ziekte en op hun denkvermogen?

Ontsteking in de hersenen
In de werkkamer van hoogleraar psychiatrie Iris Sommer leggen ze uit hoe het idee voor hun onderzoek ontstond. Er komen steeds meer aanwijzingen dat bij het ontstaan van schizofrenie het immuunsysteem betrokken is, aldus onderzoekscoördinator Marieke Begemann. Zo hebben patiënten met schizofrenie vaker een auto-immuunziekte (waarbij het eigen immuunsysteem het lichaam aanvalt). Scans laten zien dat bij patiënten de afweercellen van de hersenen actiever zijn. Dat wijst op een verhoogde staat van paraatheid van het immuunsysteem, dus op een soort ontsteking in de hersenen. Die zou de zenuwcellen kunnen aantasten. De hypothese: rem die ontsteking zo snel mogelijk, dan ontstaat er minder schade.

De onderzoekers volgen drie sporen. Ze bekijken of de symptomen van schizofrenie, zoals hallucinaties, verbeteren door de medicijnen. En ze bestuderen het effect op de cognitie. Schizofrenie staat bekend om de psychosen en wanen, maar bij patiënten voltrekt zich ook een cognitieve achteruitgang, legt Sommer uit. 'Relaties, werk, vriendschappen, overal leveren ze in.' De antipsychotica doen niets tegen die afvlakking; de hoop is gevestigd op de ontstekingsremmer. Sommer verwacht de achteruitgang in een jaar met 10 procent te kunnen remmen.

Tot slot wordt ook het bloed van patiënten onderzocht. Een immunoloog zocht uit welke stoffen bij patiënten met schizofrenie aanwijzingen geven voor een opgewonden immuunsysteem. Sommer vermoedt dat die bloedwaarden bij 30 procent van de patiënten uitgesproken genoeg zijn om het effect van de statine te kunnen meten.

Bonuseffect
Onverwacht heeft zich nog een vierde spoor geopend. Sommer zat dagen achter de computer om de beste ontstekingsremmer te vinden: die moest goedkoop zijn, weinig bijwerkingen hebben, effect hebben op het immuunsysteem en door de bloed-hersenbarrière gaan. Ze vond er één. En die bood zowaar een bijzonder extraatje: het cholesterol gaat ervan omlaag.

Dat wordt de bonus in het onderzoeksproject, aldus Begemann. Eenderde van alle patiënten met schizofrenie heeft het metaboolsyndroom, een combinatie van overgewicht, hoge bloeddruk, suikerziekte en een hoog cholesterolgehalte. Dat heeft te maken met de medicijnen die ze slikken en hun leefstijl. Als met de statine de kans op dat syndroom kleiner wordt én de ontstekingen in de hersenen verminderen, slaan de Utrechtse onderzoekers een dubbelslag.

Morgen in Ware Wetenschap: terug naar Daniel Janssen en zijn onderzoek naar excuses.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden