Is Rusland te treffen met een boycot?

Analyse: Handelsbelangen

Nederland en Rusland doen veel zaken, maar voor een effectieve boycot zijn er te veel hindernissen en uitwijkmogelijkheden.

Nederland kan Rusland met een eenzijdige handelsoorlog nauwelijks raken. Alle Europese landen samen kunnen de Russische economie wel ernstig ontwrichten.


Op het eerste gezicht lijkt Nederland nauwelijks bondgenoten nodig te hebben om Rusland economisch te treffen. Nederland importeert jaarlijks voor een kleine 30 miljard euro aan Russische waar. Nederlandse bedrijven zijn goed voor ruim 12 procent van alle buitenlandse investeringen in Rusland. En andersom hebben Russische ondernemingen, volgens cijfers van De Nederlandsche Bank, ruim 18 miljard euro in Nederland geïnvesteerd. Nederland is daarmee op papier een van de belangrijkste handelspartners van de Russische federatie.


Maar de handelsstromen tussen Nederland en Rusland zijn niet wat ze lijken. Corrigeer de cijfers voor de handels- en geldstromen door de haven van Rotterdam en de Zuidas, en de veronderstelde Nederlandse economische macht over Rusland smelt als sneeuw voor de zon.


De import van Russische goederen in Nederland bestaat vrijwel volledig uit voor andere Europese landen bestemde grondstoffen, als olie, steenkool en aardgas. De brandstoffen worden in de havens van Amsterdam en Rotterdam aan land gebracht, eventueel bewerkt, en doorgevoerd naar het Europese achterland. Nederland mag aantrekkelijk zijn om Russische olie aan land te brengen, we zijn niet het enige West-Europese land met brandstofhavens. Als Nederland vandaag eenzijdig een importverbod van Russische goederen zou afkondigen, wijken de Russische olietankers morgen uit naar Hamburg, Antwerpen of Le Havre.


Alleen als Europa de rijen sluit en alle landen meewerken aan een boycot van Russische grondstoffen, voelt Poetin de sancties in zijn portemonnee.


Ook een poging alle Nederlandse investeringen in Rusland te blokkeren is zinloos. Aan 90 procent van de Nederlandse investeringen in Rusland valt weinig Nederlands te ontdekken. Russische bedrijven loodsen hun kapitaal massaal door Nederlandse brievenbusfirma's om hun geld buiten het zicht of de jurisdictie van het regime in Moskou te houden.


Nederland kan de brievenbussen sluiten, maar veel zullen de Russen er niet van merken. Russische bedrijven kunnen hun brievenbusfirma's binnen een week verhuizen naar belastingparadijzen buiten Europa.


Het bevriezen van Russische tegoeden in Nederland zal eveneens weinig opleveren. De Russische geldstroom eindigt niet in Nederland. Zodra de roebels zijn aangemeld bij de Belastingdienst stroomt het leeuwendeel terug naar Rusland of naar banken elders in de wereld, buiten bereik van de Nederlandse autoriteiten. Meer dan het geld dat toevallig in Nederland staat bij het ingaan van de sancties kan Nederland niet buitmaken. Op basis van de meest recente opgave van De Nederlandsche Bank zou de maatregel nog geen miljard euro opleveren.


De bevriezing van de Russische tegoeden in Nederland zou Poetin bovendien in de kaart kunnen spelen. Russen investeren niet alleen via Nederland om de belasting te ontduiken, maar ook om zich te beschermen tegen de soms onberekenbare Russische staat. Zoveel blijkt uit de recentelijk afgewikkelde procedures om de Amsterdamse vestiging van energiebedrijf Yukos.


Yukos-eigenaar Mikhail Chodorkovski splitste zijn bedrijf kort voor hij in ongenade viel bij Poetin op in een Amsterdams en een Russisch deel. Chodorkovski werd wegens belastingontduiking veroordeeld tot dwangarbeid in Siberië en gestript van al zijn Russische bezittingen. Na inmenging van de Nederlandse rechter behield hij via een stroman het zeggenschap over de Nederlandse tak van het bedrijf. De Amsterdamse vestiging van Yukos telt voor een miljard euro aan bezittingen.


Als Nederland de Russen economisch wil afknijpen, moet het de Europese partners zien te mobiliseren. De Russische economie leunt veel zwaarder op Europa dan andersom. Ter vergelijking: ruim 13 procent van het Russische bruto nationaal product bestaat uit de export naar de 28 lidstaten van de Europese Unie. Andersom bedraagt de export naar Rusland nog geen procent van de economie van de EU.


Rusland kan een handelsoorlog tegen een verenigde Europese Unie onmogelijk winnen.


miljard euro hebben Russische bedrijven in Nederland geïnvesteerd


procent van alle buitenlandse investeringen in Rusland komt uit Nederland

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.