Is Ralph Hamers nu een goalgetter of een ballenjongen?

De Kwestie

Voormalig Philips-topman Jan Timmer had een simpele verklaring voor de 'zelfverrijking' van topbestuurders: transparantie.

De openbaarmaking van de bezoldigingen in het jaarverslag heeft tot enorme verhogingen geleid, omdat bestuurders niet willen onderdoen voor collega's van andere bedrijven. En daarmee is een vicieuze cirkel in werking gezet die zelfs een crisis niet kan stoppen.

Ongelijk heeft hij daar niet in. Sinds 1982 moeten bestuurders in het jaarverslag hun salaris melden. Die regel kwam in een tijd dat herverdeling van inkomen nog hoog op de agenda stond en gedroomd werd dat transparantie tot matiging zou leiden. De bestuurders zouden zich over te hoge inkomens vanzelf gaan schamen.

Het omgekeerde is het geval. Ze kijken niet naar de laagstbetaalde, maar naar de hoogstbetaalde. De financiële dienstverlening vergelijkt zich graag met de voetballerij. 'Ralph Hamers is eredivisie maar werd Jupiler League betaald', verklaarde commissaris Jeroen van der Veer de loonsverhoging van 50 procent tot 3 miljoen euro. Ook in de voetballerij vindt iedere speler die een keer door de bondscoach is opgeroepen dat hij net zo veel moet verdienen als de ster van het team, die vervolgens ook meer vraagt.

Het misverstand bij topbankiers en hun commissarissen is dat ze zichzelf zien als voetbalsterren met unieke kwaliteiten. Het zou nog kunnen gelden voor een aantal zakenbankiers met een zeldzaam netwerk zodat na een vertrek de bank miljoenen aan inkomsten misloopt. Maar het geldt natuurlijk niet voor topbestuurders. Zij zijn in wezen even gemakkelijk vervangbaar als de ballenjongen.

Vele ceo's weten amper wat er in de krochten van hun bedrijf of bank gaande is, zo blijkt keer op keer. Weinig bouwbestuurders zagen dat calculaties voor aanbestedingen niet deugden of dat er binnen hun bedrijf sprake was van gesjoemel of corruptie. Weinig bankiers wisten precies hoe de complexe derivaten van hun whizzkids werkten of onderkenden dat subprimes ondeugdelijk waren. Hun visies en strategieën leidden vaker tot mislukte dan geslaagde overnames.

Dat ze niettemin bovenmodaal mogen verdienen, is evident. Bestuursvoorzitters van multinationals hebben een grote verantwoordelijkheid voor hun personeel, klanten en de maatschappij. Als het mis gaat, worden zij daarop aangesproken. Dat is stressy. Vaak zijn ze best wel slim - of tenminste handig - en verbaal ook nog sterk. En de meesten werken ook hard. Maar trainingsbeesten zijn geen goalgetters.

Sinds de salarissen openbaar werden gemaakt, zijn de verschillen tussen de top en de modale verdiener steeds verder uiteen gaan lopen. In 1983 kreeg Hamers verre voorganger Wim Scherpenhuijsen Rom bruto 378 duizend gulden ( 172 duizend euro) en was het modaal inkomen 17 duizend gulden. Sinds die tijd is het salaris van een ING-topman verzeventienvoudigd.

Dat van jan modaal niet.

Reageren? p.dewaard@volkskrant.nl