Is pgb-systeem nog te redden?

De helft van de declaraties bij de persoonsgebonden budgetten voldoet nog steeds niet aan de regels. Is het systeem te redden? 'De Belastingdienst kan toch ook niet zeggen dat de helft van de aangiftes niet klopt?'

Beeld anp

Een 15-jarige scholier uit Hilversum die 1.100 euro per maand krijgt om voor zijn oma te zorgen.

Een man die zegt elke dag een familielid in Bussum te verzorgen, hoewel hij 165 kilometer verderop in België woont en ook nog eens geld int van twee andere mensen met een persoonsgebonden budget (pgb).

Een 15-jarig meisje dat met de zorg voor haar zus 6.448 euro per maand verdient, maar tegelijkertijd zelf een pgb aanvraagt omdat ze hulpbehoevend zou zijn.

Zorgverleners die zeggen op 29 februari gewerkt te hebben, hoewel het geen schrikkeljaar is.

Het zijn een paar voorbeelden uit de interne notitie Signalen van mogelijke fraude die vóór het invoeren van het huidige pgb-systeem werd opgesteld binnen de Sociale Verzekeringsbank (SVB). De bedoeling was dat het allemaal beter zou worden op het moment dat de degelijke uitkeringsinstantie zelf verantwoordelijk werd voor de zorggelden.

Goede naam

De SVB had tenslotte al een goede naam opgebouwd met het uitkeren van de aow en kinderbijslag. Vooral op aandringen van de Tweede Kamer moest er voor eens en altijd een einde komen aan de fraude-incidenten die steeds weer de pers haalden.

Belangrijkste verandering: voortaan zouden de zorggelden pas achteraf uitgekeerd worden, niet meer vooraf. Het geld moest direct naar de zorgverlener, maar pas als door de SVB was vastgesteld dat de zorg ook was geleverd.

De invoering van het zogenoemde 'trekkingsrecht' werd breed gesteund, maar inmiddels is van het enthousiasme weinig over.

Helft pgb-declaraties deugt niet

De helft van de 140 duizend declaraties die maandelijks voor pgb's binnenkomen voldoet niet aan de regels. Dat blijkt uit een steekproef van de Sociale Verzekeringsbank.

Beproeving

Het doel was fraudebestrijding; het resultaat een door kortsluiting geplaagd systeem met talloze 'ketenpartners' die moeizaam samenwerken. De intentie: gemeenten en zorgkantoren moesten op basis van keukentafelgesprekken pgb's toekennen; de hulpbehoevenden dienden op basis daarvan zorgcontracten af te sluiten met hun zorgverlener, de SVB zou controleren en uitkeren.

De kern van de pgb's bleef daarmee overeind: mensen kopen hun eigen zorg in.

Het werd een beproeving. Sommige gemeenten waren te laat met hun keukentafelgesprekken. De ict-systemen van de gemeenten, zorgkantoren en SVB sloten niet op elkaar aan. De zorgcontracten waren niet in orde (nog steeds voldoet 20 procent niet aan de normen). De declaraties kwamen en komen niet goed binnen. Er brak paniek uit onder de hulpbehoevenden. Zorgverleners kwamen in geldnood. De SVB raakte door de klachten nog verder overbelast. De positie van de verantwoordelijke staatssecretaris, Martin van Rijn, begon te wankelen.

Fictieve budgetten

De rust keerde pas weer langzaam terug toen de uitbetalingen eindelijk op gang kwamen. Daarvoor moesten wel tal van controles worden 'uitgezet'. Op het hoogtepunt van de crisis was 'een geldbedrag, een naam en bankrekening' voldoende om een declaratie uitbetaald te krijgen, zegt een ingewijde. Zelfs als er geen zorgcontract te vinden was, werd geld overgeboekt. Er werd gewerkt met 'fictieve budgetten'.

Een noodscenario dat anderhalf jaar later nog steeds van kracht is. Aanvankelijk was de bedoeling dat in het eerste kwartaal van 2016 de controles weer aangingen, maar dat is uitgesteld. Nu is de streefdatum 1 oktober, maar de vraag is of het zover komt.

De steekproef die de SVB dinsdag naar buiten brengt, zal de zorgen bij Van Rijn niet wegnemen. Als de controles nu weer aangaan, wordt de helft van de maandelijks 140 duizend declaraties afgekeurd. Een kleine verbetering, want volgens ingewijden lag het percentage onjuiste declaraties vorig jaar op 60 procent.

Crisis bevroren

De SVB zegt geen nieuwe chaos te verwachten als de strikte controles weer van kracht worden. Het zou zelfs de enige manier zijn om zorgverleners zover te krijgen netjes volgens de regels te declareren. 'Als je toch je geld wel krijgt, is de motivatie minder,' aldus een medewerker van de SVB.

Andere betrokkenen zijn niet zo optimistisch. Na bijna twee jaar zijn budgethouders en hulpverleners nog steeds niet in staat om declaraties goed in te vullen. 'Dan is er iets mis,' zegt een ingewijde. 'De Belastingdienst kan toch ook niet zeggen dat de helft van de aangiftes niet klopt?'

De vraag is vooral of Van Rijn nog risico's durft te nemen. De crisis is nu bevroren. De meeste partijen in de Tweede Kamer hebben zich erbij neergelegd dat over het lot van de pgb's pas na de verkiezingen wordt besloten. Wellicht komt er dan weer een nieuw systeem. Tot die tijd ligt het nemen van risico's niet voor de hand.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden