Is niet ontbijten echt zo slecht?

Ontbijten als een vorst, lunchen als een edelman en dineren als een bedelaar. Een oude volkswijsheid die elke Nederlander ter harte zou moeten nemen. En toch, deze week bleek 15 procent van de kinderen niet te ontbijten. De cijfers kwamen van het Nationaal Schoolontbijt, dat de hele week ontbijt voor 400 duizend basisschoolleerlingen organiseerde. Na een enquête onder drieduizend leerlingen was de conclusie dat ze te weinig tijd nemen voor het ontbijt, vaak het voorbeeld van hun ouders volgen en regelmatig niet ontbijten.

Maar is het zo'n ramp? 15 procent ontbijt niet, of niet altijd. Slechts 3 procent geeft toe nooit te ontbijten. Dat percentage is heel laag , onder meer omdat basisschoolkinderen nog braaf het voorbeeld van hun ouders en docenten volgen. Op latere leeftijden zakt de ontbijtgraad steeds verder, met als dieptepunt de twintigers. Daarvan ontbijt, volgens een RIVM-onderzoek, iets meer dan de helft dagelijks. Na het dertigste jaar stijgt het percentage ontbijters weer.

Hoewel ze dus relatief fanatiek ontbijten, heet die 15 procent van de jonge kinderen die niet elke ochtend ontbijt al snel zorgwekkend. Niet ontbijten is immers slecht voor je, zeker als je klein bent. Maar vindt de wetenschap dat ook? Er is veel onderzoek gedaan naar het eten van ontbijt en de invloed die dat op (jonge) mensen heeft.

Niet ontbijten lijkt bijvoorbeeld overgewicht te veroorzaken - met het idee dat niet-ontbijters zich later te buiten gaan aan snacks, die meer vet en suiker bevatten. Maar een onderzoek naar de 'mythes' rond obesitas en voedsel, dat in 2012 in The New England Journal of Medicine verscheen, liet zien dat er geen deugdelijk onderzoek is gedaan dat het verband aantoont. Een test waarbij een groep proefpersonen ontbeet en een andere die maaltijd oversloeg vond geen gewichtsverschil na drie maanden. Uit hetzelfde onderzoek bleek ook dat snacken geen duidelijke relatie heeft met overgewicht. Er bestaan studies die het verband aantonen, maar deze deden het niet 'netjes' met een controlegroep en willekeurig ingedeelde mensen.

Een tweede vermeend effect van niet ontbijten: het beïnvloedt je schoolprestaties en je intelligentie. Iemand die niet ontbijt, heeft misschien wel minder energie om op te letten bij de vroege lessen. Een onderzoek dat begin deze maand in Frontiers in Human Neuroscience verscheen, ontdekte niet minder dan zestien verbanden tussen ontbijt en cognitie, in uiteenlopende groepen. Lang niet alle conclusies lieten een negatief verband zien tussen ontbijt overslaan en intelligentie. Sterker nog, in een groep weldoorvoede kinderen nam het aantal fouten af dat ze maakten bij een herinneringsoefening.

Al die gemeten effecten komen uit correlatiestudies; onderzoekers die via enquêtes ontdekken dat kinderen niet ontbijten en dit vervolgens vergelijken met de schoolprestaties. Een meta-analyse van dit soort onderzoeken, dat eveneens in Frontiers of Human Neuroscience verscheen, liet zien dat er veelal niet gecorrigeerd wordt voor allerlei vertroebelende factoren, zoals de sociaal-economische status van de (ouders van de) kinderen. Bovendien is de definitie van zaken als 'minder aandacht in de klas' niet eenduidig, hetgeen de verbanden zwakker maakt.

Blijft nog over de kwaliteit van het ontbijt. Voedselwaakhond Foodwatch had kritiek op de kwaliteit van het schoolontbijt. Te veel zoet, te veel zout en te weinig vers. Frans Kok, voedingsdeskundige aan de Wageningen Universiteit, denkt dat het wel meevalt. 'Eén bruine boterham zoet en één hartig, mits niet te zout of vet,met een kopje thee of een glas melk is een gebalanceerd ontbijt. Maar als je alleen maar suiker eet - door bijvoorbeeld elke dag met cruesli of frisdrank te beginnen - is dat net zo slecht als niet ontbijten.'

Volgens Kok is af en toe een ochtendmaaltijd overslaan niet schadelijk. Maar het is wel goed om een gezonde routine op te bouwen, en dat al van jongs af aan te doen. 'Als een kind elke dag alleen maar snacks eet, kan dat negatieve gevolgen hebben. Maar als uitzondering een keer niet ontbijten, of een 'ongezond' ontbijt nuttigen, dat kan helemaal geen kwaad.'

undefined

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden