Pro & Contra

Is Nederland racistisch? 'Als witte Nederlander heb je bepaalde privileges'

Is Nederland racistisch? Ja, vindt historicus en publicist Zihni Özdil. Nee, vindt tekstschrijver en columnist Jeroen Weghs. 'Ook Zwarte Piet is onderdeel van het institutioneel racisme.'

Protest tegen Zwarte Piet bij de intocht van Sinterklaas in Amsterdam. Beeld anp

JA.
Institutioneel racisme in Nederland is een feit. Het is een feit dat gekleurde Nederlanders structureel minder kans hebben om uitgenodigd te worden voor een sollicitatiegesprek - zie de studies daarover van onder meer het Sociaal en Cultureel Planbureau. Het is een feit dat wanneer ik kritiek lever op mijn land, Nederland, ik vaak een jij-bak voor mijn kiezen krijg ('En de Armeense genocide dan?') - een van de privileges die witte, 'autochtone' Nederlanders hebben, is dat zij niet als 'de Ander' worden gezien en niet ter verantwoording worden geroepen voor wat in een ander land gebeurt.

Op tv zien we in amusement- en spelshows en in kinderprogramma's vooral het ideaalbeeld van de stereotype 'kleurling', iemand waarom je vooral moet kunnen lachen. Ondanks de officiële neutrale definitie van het woord 'allochtoon' (iemand met ten minste één ouder die in het buitenland is geboren), heeft dit woord in het dagelijkse leven geen neutrale uitwerking. Niemand denkt bij de term 'allochtoon' onmiddellijk aan mensen als prinses Beatrix. Ook Zwarte Piet is onderdeel van het institutioneel racisme; nationale tradities zijn culturele instituties.

Zo kan ik eindeloos doorgaan met het geven van voorbeelden.

Als witte Nederlander heb je bepaalde privileges die anderen niet hebben. Dit wil niet zeggen dat witte Nederlanders allemaal bewust racistisch zijn - vandaar de term 'institutioneel racisme'.

Daarom ook is het zo belangrijk om hierover open en eerlijk met elkaar te discussiëren. Een bewustwordingsproces is de enige remedie tegen institutioneel racisme. Het is te makkelijk om te zeggen 'ik denk niet in rassen, dus racisme bestaat niet'.

Uiteindelijk is de bottom line van veel racisme in Nederland segregatie. Onbekend maakt onbemind. Nederland heeft een 'de facto apartheidsstelsel', zoals beschreven in een rapport van Binnenlandse Zaken (Polarisatie en radicalisering in Nederland 2009, p.53). Maar dát mag je dan weer niet zeggen. Links heeft niks geleerd van het falen van het 'multiculturalisme', een beleid dat in de praktijk neerkwam op het jarenlang faciliteren van segregatie.

De term 'racisme' veroorzaakt kortsluiting bij zowel de linkse als de rechtse kerk. 'Als je dat woord gebruikt, reproduceer je het', is onder meer de kritiek. Alsof het vanzelf zal verdwijnen als we het woord niet gebruiken. De afgelopen tien jaar werd 'het benoemen van problemen' een mantra in Nederland. Maar zodra je racisme wilde benoemen, werd je met wezenloze frames monddood gemaakt. Van 'je neemt een slachtofferrol aan' tot 'racisme is een Amerikaans concept'.

Het is in Nederland hoog tijd voor een scherp, breed en inhoudelijk racismedebat. Laten we de Nederlanders die de discussie over het institutioneel racisme in dit land willen aangaan daarom niet langer wegzetten als 'zeurpieten' of 'radicalen'.

Zihni Özdil is maatschappijhistoricus en publicist. Twitter: @ZihniOzdil

Beeld -
 
Op tv zien we in amusement- en spelshows en in kinderprogramma's vooral het ideaalbeeld van de stereotype 'kleurling', iemand waarom je vooral moet kunnen lachen

NEE.
Nee, natuurlijk is Nederland niet racistisch. Zuid-Afrika in de vorige eeuw, dát was racistisch. Nederland kent een actief beleid dat rassendiscriminatie verbiedt en racisme tegengaat. Het heeft zo veel wet- en regelgeving en gesubsidieerde discriminatiemeldpunten, belangengroepen, stichtingen en educatieprojecten, dat ik durf te beweren dat er geen land ter wereld, op enig moment in de geschiedenis, zo veel aan racismebestrijding heeft gedaan als Nederland.

Dit maakt helaas niet dat er rassengelijkheid is in Nederland. Racisme en discriminatie zijn in Nederland aan de orde van de dag. Soms expliciet en grof, soms impliciet en subtiel. Hoe graag we het ook ontkennen: racistische vooroordelen heeft iedereen.

Ik spreek niet tegen dat er in Nederland institutioneel racisme voorkomt. Op bijvoorbeeld de arbeidsmarkt, in de media, of in de rechtspraak is soms sprake van ongelijkheid door tal van (vaak onbewuste) vooroordelen en aannames. Maar is Nederland daarmee racistisch? Nee. Een racistisch land zou die ongelijkheid propageren of laten bestaan. De Nederlandse samenleving in het algemeen, de overheid in het bijzonder, probeert deze ongelijkheid actief te bestrijden. Nederland is een uitgesproken anti-racistisch land en bewijst dat door discriminatie te verbieden, racisme te bestrijden en processen van institutioneel racisme te beïnvloeden.

Dat kan altijd beter. Daarom zijn stemmen als die van Zihni Özdil van essentieel belang. Dat deze 'nieuwe intellectuelen' de Nederlandse maatschappij wijzen op tekortkomingen, op institutioneel racisme, op een culturele figuur met racistische connotaties, is dan ook een goede zaak. Dat niet iedereen hen gelijk geeft is geen teken van systematisch monddood maken, ridiculiseren of uitwissen, maar een teken dat hun argumentatie overtuigender kan.

Zo noemen de opstellers van een recente publieke verklaring over Zwarte Piet en het institutioneel racisme in Nederland, onder wie Zihni Özdil, de Nederlandse politiek racistisch, daarbij verwijzend naar (mislukte) politieke initiatieven als de kopvoddentax en het Polenmeldpunt. Dat deze initiatieven van één en dezelfde politicus kwamen en dat ze Kamerbreed werden veroordeeld, blijft onvermeld. En dat die uitspraken enkel en alleen gedaan konden worden omdat Nederland - ondanks het denigrerende, stereotyperende en ja, racistische karakter ervan - niet wil tornen aan de vrijheid van meningsuiting, blijft eveneens onvermeld.

Met de simplificatie dat Nederland racistisch is, bereikt Zihni Özdil het tegenovergestelde van wat hij zegt te willen bereiken. Zo'n stellingname smoort het bewustwordingsproces waarnaar hij zegt te verlangen nog voordat dit proces goed en wel op gang is gekomen. Het bemoeilijkt de dialoog over institutioneel racisme. Het is bovendien generaliserend. En generalisaties, daar kent het racismedebat in Nederland er al genoeg van.

Jeroen Weghs is freelance tekstschrijver en journalist. Twitter: @Weghs

Beeld -
 
Zuid-Afrika in de vorige eeuw, dát was racistisch
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden