Is Nederland het op twee na mooiste belastingparadijs voor multinationals?

Bermuda, de Kaaimaneilanden en dan Nederland. Oxfam heeft uitgerekend dat Nederland het op twee na mooiste belastingparadijs voor multinationals is. Nederland staat in de ranglijst net boven Zwitserland, Ierland en Luxemburg, de andere Europese landen in deze bedenkelijke lijst van vijftien landen. De overige belastingparadijzen in de lijst zijn voornamelijk tropische eilanden, waaronder Curaçao (plek 8). Niet best, maar doet Nederland het nou echt slechter dan pak 'm beet Zimbabwe of Venezuela? Deugt het onderzoek van Oxfam wel?

Een actie van Oxfam Novib Op het Plein in Den Haag. Beeld anp

Oxfam heeft stapels eerdere onderzoeken naar belastingparadijzen naast elkaar gelegd. Daar heeft de organisatie, die al vele jaren strijdt tegen belastingontwijking, 59 bekende boosdoeners uitgehaald (zoals de Bahama's, de Britse Maagdeneilanden, Jersey). Vervolgens zijn van deze landen de belastingstelsels vergeleken en daar rolde de lijst van 15 grootste slechteriken uit.

Dat ging aan de hand van simpele maatstaven: hoe lager het tarief van de vennootschapsbelasting, hoe meer belastingparadijs-punten het land kreeg van Oxfam. Zo staat in Bermuda het tarief van de vennootschapsbelasting op 0 procent. Dat levert veel punten op. Nederland heeft met 25 procent een relatief hoog tarief. Hoger dan het internationale gemiddelde van 23,6 procent. De vennootschapsbelasting levert Nederland dus weinig paradijspunten op. Dat Nederland desondanks goed scoort ligt volgens Oxfam aan andere zaken. Zo heft Nederland geen belasting over dividendinkomsten en rente- en royaltybetalingen.

Daarnaast kent ons land een fiscale innovatiebox. Die is officieel bedoeld om innovatie te stimuleren, maar officieus om minder belasting te betalen, zegt Oxfam. Vandaar de hoge positie van Nederland in de lijst. Oxfam heeft in het onderzoek alleen landen meegenomen met goed georganiseerde belastingsystemen. Over minder ontwikkelde landen, die vaak erg corrupt zijn (zoals Zimbabwe), heeft Oxfam te weinig gegevens om een oordeel te kunnen vellen over de belastingheffing.

Onderzoeker Jan Gooijer van de VU vindt het Oxfam-onderzoek 'oud nieuws en ongenuanceerd'. 'Nederland doet via de OESO en de Europese Unie actief mee aan het tegengaan van belastingontwijking.' Gooijer mist in dit soort onderzoeken altijd de rol van de Verenigde Staten. 'In het algemeen kun je stellen dat het Amerikaanse belastingsysteem het overgrote deel van de wereldwijde belastingontwijking door multinationals aanmoedigt. De VS zouden met een paar relatief simpele aanpassingen van hun eigen belastingstelsel veel belastingconstructies nutteloos maken.'

De Amerikanen heffen 35 procent belasting over de bedrijfswinst. Dat is een hoog percentage, maar de belastingrondslag wijkt in de VS af van die in de rest van de wereld. Amerikaanse multinationals hoeven pas belasting te betalen over de winst die zij in het buitenland behalen als zij dat geld naar de Verenigde Staten halen. 'Amerikaanse bedrijven laten daarom veel geld op bankrekeningen van overzeese dochtermaatschappijen staan. Natuurlijk kun je Nederland verwijten hieraan mee te werken, maar het wordt veroorzaakt door het Amerikaanse systeem en het zijn Amerikaanse bedrijven die met medeweten van de Amerikaanse overheid hier volop gebruik van maken.' De Verenigde Staten zouden dit kunnen voorkomen door Amerikaanse bedrijven jaarlijks over de hele winst belasting te laten betalen in eigen land.

Hoogleraar Belastingrecht Henk Vording van de Universiteit van Leiden is niet verbaasd over de derde positie op de lijst. 'Als je kijkt naar de statistieken dan behoort Nederland tot de belangrijkste herkomst- én bestemmingslanden van investeringen. Naast de Verenigde Staten en Duitsland. Dat die laatste twee daar staan is logisch, maar dat Nederland zo'n vooraanstaande positie heeft, valt alleen maar te verklaren door fiscale motieven. De echte Nederlandse economie is namelijk veel te klein om zoveel investeringen aan te trekken.' Vording ziet steeds duidelijker signalen dat Nederland last krijgt van de prominente positie die het land inneemt in de internationale belastingontwijking; De internationale kritiek neemt toe. Net als Gooijer is ook Vording van mening dat de Amerikanen een groot deel van de belastingontwijking kunnen stoppen door hun belastingstelsel te wijzigen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.