ANALYSE

Is Nederland gekke henkie wanneer het 624 miljoen betaalt als de cijfers kloppen?

Nee, we zijn gekke henkie niet, maar wel het braafste jongetje van de klas.

Minister Jeroen Dijsselbloem houdt zijn kruit droog.Beeld ap

Het kabinet lijkt zich er al bij neer te leggen: die naheffing van 642 miljoen zullen we gewoon moeten betalen. Minister Dijsselbloem van Financiën kan tijd kopen en een betalingsregeling treffen, maar uiteindelijk moet hij hoogstwaarschijnlijk dat hele bedrag naar Brussel overmaken. Daarmee krijgt Nederland de rekening van keurig rekenwerk en staat Dijsselbloem plots te boek als de gekke henkie van Europa. Er is één lichtpunt: misschien krijgen we dat geld de komende jaren weer dubbel en dwars terug.


Vijf dagen politieke ophef en verwarring hebben één ding duidelijk gemaakt: Dijsselbloem zit gevangen in een onnavolgbaar en krakkemikkig Europees systeem waarbij statistieken de maat der dingen zijn. Het ene jaar kost dat geld en het andere jaar levert het geld op. Zo kreeg Nederland de afgelopen vier jaar gemiddeld honderd miljoen aan te veel betaalde bijdrage terug van Brussel.

Wat is er aan de hand? Het Europese verdeelsysteem laat zich het best vergelijken met een energierekening, met vooruitbetalingen en correcties daarop. Dijsselbloem woont met 27 andere ministers van Financiën in een appartementencomplex en ze betalen samen één energierekening. Onderling verrekenen zij hoeveel ieder bijdraagt.


Daar gaat het mis, want de Griekse bewoner heeft een energiemeter van de vorige eeuw, de Brit heeft het nieuwste van het nieuwste. De Fransman controleerde zijn verbruik vijf jaar geleden voor het laatst. En Dijsselbloem bekent een aparte energiemeter te hebben voor de kleine illegale wietplantage in zijn studeerkamer.


Zo is de Europese verdeelmethode een ontspoord en willekeurig proces. Het ene land heeft al jaren niet meer gemeten hoe groot zijn economie is, het andere doet dat elk jaar. Frankrijk rekent zijn illegale economie niet mee, Nederland wel. Uit al die ongelijksoortige economische cijfers moet de Europese Commissie een verdeelsleutel brouwen. Eentje die de 28 bijdragen aan de EU eerlijk, want naar rato van de economische omvang, verdeelt.

De Europese Commissie probeert sinds enkele jaren tot een nieuwe standaard te komen: dezelfde, nauwkeurige berekeningen over de nationale economieën in alle landen. Nederland is het braafste jongetje van de klas, omdat het de pech heeft de beste statistici in huis te hebben. Het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) heeft zeer geavanceerde middelen. In andere landen moeten statistici bijvoorbeeld werken met steekproeven en enquêtes, het CBS beschikt over registers met alle cijfers - niks steekproef.


Uiteindelijk moeten alle lidstaten tot dezelfde standaard komen. Maar dat zal pas over een jaar of twintig zo zijn. Daarom zitten achter de huidige statistieken talloze voorbehouden. Bijvoorbeeld over het wel of niet meerekenen van de illegale economie. Dat moet, en het CBS kan dat redelijk nauwkeurig, maar Frankrijk weigert dit.


Dus plaatst de Commissie bij Frankrijk een voorbehoud: we stellen de omvang van de Franse economie op X, maar hierbij is de illegale economie niet meegerekend. Uiteindelijk komt Frankrijk daar niet onderuit en volgt een naheffing met terugwerkende kracht tot het eerste jaar waarop de EU-lidstaten verplicht waren de illegale economie mee te tellen.

Verdeelsleutel

De hoofdeconoom van het CBS, Peter Hein van Mulligen, zegt het kernachtig: 'Of je nu vroeg meet of laat, uiteindelijk moet je betalen.' Later zal blijken dat de economie van andere landen toch groter was dan eerder gedacht. Dan moeten zij nabetalen. Aan Nederland, want dat heeft de bijstelling van zijn economische omvang al achter de rug.

Is er nu geen redden meer aan dan? Dijsselbloem houdt zijn kruit droog en zegt: ik betaal pas als alle cijfers kloppen. Hij redeneert dat het onmogelijk is een verdeelsleutel te maken als elk land op zijn eigen manier en moment de omvang van zijn economie uitrekent. Die verdeelsleutel verandert trouwens ook elk jaar.

Slechts een kardinale rekenfout bij een van de 27 andere EU-landen redt zijn gezicht. Want dan verandert de hele verdeelsleutel. Daar zal ook de Britse premier Cameron blij mee zijn.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden