Is Nederland echt 'overbeboekhandeld'?

Toen de 119 jaar oude Amsterdamse boekhandel Allert de Lange na een faillissement zijn deuren sloot, sprak directeur Wim J....

Veel mensen vonden die sluiting zo jammer omdat hun grootouders al bij De Lange kochten. 'Maar wij hebben ze de laatste jaren niet gezien', kloeg Van Loon. Ook De Verbeelding in Amsterdam, speciaalzaak in onder meer fotoboeken, ging dicht, én het Modern Antiquariaat Van Gennep. Maar de boekenverkoop in Nederland bleef stijgen, vooral in kiosken van ketens als Libris, Bruna en AKO, of in megastores, het Rotterdamse Donner of het Amsterdamse Scheltema van de Boekhandels Groep Nederland (BGN).

Is er dan reden tot gemekker en gemopper? Het is niet allemaal kommer en kwel in het boekenvak, zeggen optimisten. De grote boekenzaken worden nog groter. Volgend jaar opent BGN in het voormalige Haagse Hôtel du Passage een nieuwe megaboekwinkel, drie verdiepingen groot, 1750 vierkante meter vloeroppervlak, mét koffieshop en cd-winkel. Ondanks de recessie wordt er geïnvesteerd; maar ook gereorganiseerd en gesaneerd, en dát juist omwille van de recessie.

Want het gaat al enige tijd weer niet goed met de Nederlandse boekhandel: de malaise slaat ook toe in de boekenbranche. Veel kleine en middelgrote boekenzaken gaan dicht; banen worden geschrapt. Ook bij Donner en Scheltema, 'de vlaggenschepen van de Nederlandse boekhandel', wordt gesaneerd - 'maar dan om andere redenen', zegt het personeel: aandeelhouders van de Boekhandels Groep Nederland en uitgever Wolters Kluwer 'willen geld zien'.

Bij de reorganisatieronde van BGN dreigen in totaal 146 mensen hun baan te verliezen; bij Donner alleen al worden veertig medewerkers ontslagen, bij Scheltema twaalf. Volgens directeur Matthijs van der Lely van BGN stagneert de omzet, zeker die van zakelijke en wetenschappelijke boeken. Dat komt door de recessie. Er wordt nu eenmaal in minder goede tijden ook minder geld uitgegeven aan boeken.

Tijdens de boekenweek was dat nog niet te merken, maar de vooruitzichten voor de tweede helft van 2003 zijn weinig rooskleurig. De omzetstijging, blijkt uit een enquête van de Koninklijke Vereniging van het Boekenvak (KVB), bleef vorig jaar achter bij de inflatie. 'De recessie was nog niet echt doorgedrongen', zegt Jeroen Kans van de KVB. Dit jaar echter verwachten veel boekhandelaren een bijkans dramatische omzetdaling van 8 procent.

Volgens Van der Lely van de Boekhandels Groep Nederland moet je ingrijpen in de kosten en de grootste kostenpost vormen de salarissen. De ingreep bij BGN, die vorig jaar 256 duizend winst behaalde, 'is té fors' vinden veel personeelsleden van de keten en hun vakbonden. Anderen menen echter dat je moet reorganiseren. De markt verandert. Er is sprake van 'een verschuiving'. Honderden 'klassieke' of kleinere boekhandels zullen verdwijnen, zei directeur Henk Kraima van de Collectieve Propaganda voor het Nederlandse Boek (CPNB) in 1996. Misschien is Nederland wel 'overbeboekhandeld'. Dat is geen reden tot somberheid. Ook in de boekenbranche speelt het marktmechanisme, en dat kon Kraima 'alleen maar toejuichen': een 'verzakelijking van de boekenbranche'.

De markt moet verkleinen, de boekhandel met een breed assortiment behoort tot het verleden. Uiteindelijk is maar plaats voor twee soorten winkels: megastores zoals Donner of Scheltema, of gespecialiseerde boekhandels met een bijzondere service.

Vorig jaar, luidt de uitkomst van een KVB-enquête onder de leden, bedroeg de omzet van de boekhandel iets meer dan een miljard euro; de totale omzet van uitgeverijen twee miljard. Het resultaat bleef ongeveer gelijk aan dat van 2001. 'De omzetcijfers', aldus Boekblad, het weekblad voor het boekenvak, 'van zowel de boekhandel als de uitgeverij bleven vorig jaar echter achter bij de inflatie.'

Nu geeft Jeroen Kans van de KVB een niet al te rooskleurig beeld van de branche. Er is geen groei meer. Het aantal werknemers in de boekhandel en uitgeverij bleef vorig jaar op het niveau van 2001. In de uitgeverij waren er vorig jaar 8200 voltijdse banen en in de boekhandel 5500. Dat worden er ongetwijfeld in de toekomst minder.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden