Is Mariëtte Hamer wat de SER nodig heeft?

De ministerraad vergadert vandaag over de kandidatuur van Mariëtte Hamer als voorzitter van de Sociaal-Economische Raad. Met de fel geëngageerde PvdA'ster kan de SER de politieke relevantie terugwinnen die de laatste jaren verloren is gegaan.

Met Mariëtte Hamer aan het stuur kan de SER de politieke relevantie van weleer terugwinnen.Beeld anp

Ze was onderwijzer en beleidsmedewerker voordat ze in 1998 Kamerlid werd voor de PvdA. Sindsdien heeft Hamer naam gemaakt als vergadertijger en groot kenner van de polder.

Met de aanstaande benoeming van PvdA-Kamerlid Mariëtte Hamer kiest de Sociaal-Economische Raad (SER) voor een inhoudelijke en politiek geprononceerde voorzitter. Hamer is een fel geëngageerde sociaal-democrate, niet zozeer in presentatie als wel in opvattingen.

Haar carrière loopt van het voorzitterschap van de Landelijke Studenten Vakbond, via de Rooie Vrouwen en het Kamerlidmaatschap tot het fractievoorzitterschap van de PvdA (2008-2010). Vaak stond zij op lijstjes om minister of staatssecretaris te worden, even zo vaak kwam daar iets tussen.

Vergadertijger

Hamer (56) studeerde Nederlands en Algemene Taalwetenschappen in haar geboorteplaats Amsterdam. Ze stond voor de klas en was beleidsmedewerker op het ministerie van Onderwijs. In 1998 werd zij Kamerlid, wat ze nu bijna zesduizend dagen is.

Aanvankelijk was ze woordvoerder onderwijs. Daarna hield zij zich vooral bezig met arbeidsmarkt, ontslagbescherming, kinderopvang en emancipatie.

Hamer geldt als een groot kenner van de polder. 'Vergadertijger' is slechts een van de kwalificaties die haar dat opleverde. Ze was de laatste jaren namens haar partij betrokken bij talloze akkoorden, zoals dat over de AOW, de pensioenen en onder dit kabinet het sociaal akkoord.

Hoewel ze een rood hart heeft, is pragmatisme Hamer niet vreemd. Daarmee lijkt ze geknipt voor voorzitter van de SER, waarvan de kandidatuur vandaag op de agenda van de ministerraad staat. In de SER overleggen werkgevers, werknemers en onafhankelijke kroonleden over sociaal-economische vraagstukken, waarna advies aan de regering wordt uitgebracht. Hamer onderhoudt goede relaties met de werkgevers en vakbondsvoorzitter Ton Heerts van de FNV was tussen 2006 en 2010 een fractiegenoot in de Kamer.

Deze zomer vertrok SER-voorzitter Wiebe Draijer naar de Rabobank. De in Delft opgeleide werktuigbouwkundige heeft de post nog geen twee jaar vervuld. PvdA-vicepremier en minister van Sociale Zaken Lodewijk Asscher liet na het vertrek van Draijer weten dat diens opvolger een vrouw moest zijn.

Binnen de SER zelf leeft de wens weer politiek relevanter te worden, wat de keuze voor Hamer mede verklaart. De rapporten van de SER trokken de laatste periode minder aandacht. Eerder had de SER min of meer politiek gekleurde voorzitters als Klaas de Vries (PvdA), Herman Wijffels (CDA) en Alexander Rinnooy Kan ('snurkend lid' van D66).

Mariëtte Hamer op Prinsjesdag in 2012.Beeld anp

Verbindend en strategisch

Hamer leidde de PvdA-fractie toen Wouter Bos partijleider en minister van Financiën was. Ze werd in die periode geroemd om haar strategisch inzicht en verbindende kwaliteiten, terwijl zij haar partij onder het vechtkabinet Balkenende IV een links profiel wist te laten houden.

In de zomer van 2012 baarde zij opzien met een interview in de Volkskrant, waarin zij een goede uitslag voor de PvdA voorspelde bij de verkiezingen van september. Op dat moment lag de SP mijlenver voor in de peilingen. SP-leider Emile Roemer zou mogelijk zelfs de nieuwe premier van Nederland worden.

Hamer kreeg gelijk, de nieuwe PvdA-leider Diederik Samsom haalde 38 zetels - slechts drie minder dan Mark Rutte met de VVD. De huidige kabinetsdeelname van de PvdA is er het gevolg van. Voor Hamer zelf waren de druiven zuur: Samsom, die haar prees als 'één brok ervaring', moest Hamer vertellen dat er voor zijn nummer 6 op de lijst in de puzzel van ministers en staatssecretarissen geen plaats vrij viel.

Hamer woont met haar dochter Iris in Maassluis. Ze is gescheiden. Haar plaats in de PvdA-fractie wordt ingenomen door Henk Leenders (59) uit Breda, nummer 47 op de laatste kandidatenlijst. Hij was vorig jaar al een paar maanden Kamerlid, tijdens het zwangerschapsverlof van Yasemin Cegerek.

VIJF VRAGEN OVER DE SER

Wat is de SER?

De SER is de Sociaal-Economische Raad. De raad bestaat uit 33 leden, gelijk verdeeld over werkgeversorganisaties, vakbeweging en 'onafhankelijke' kroonleden.

Wat doet die raad?

De SER adviseert het kabinet over voorgenomen beleid. Van de oprichting in 1950 tot 1994 was het kabinet verplicht de SER advies te vragen over plannen op sociaal, economisch en financieel gebied.

In hun eigen overlegclub, de Stichting van de Arbeid, stemden de vakbeweging en de werkgevers eerst hun visies af. Daarna namen zij de SER-kroonleden bij de hand om tot unanieme adviezen te komen.

Door de adviesplicht konden de vakbeweging en de werkgevers kabinetsplannen ook torpederen door geen advies uit te brengen. De raad kreeg daardoor de bijnaam Sociaal-Economische Rem. In 1994 schafte de Tweede Kamer de adviesplicht af. Sindsdien vraagt het kabinet de SER zelf om advies.

Waarom is dat advies belangrijk?

Met zijn advies kan de SER beleid bijschaven en zorgen voor draagvlak. Dat is het wezenskenmerk van het Nederlandse poldermodel. Paradoxaal genoeg won de SER na het schrappen van de adviesplicht aan gezag. Eerst met een advies dat uitmondde in de Wet Flexibiliteit en zekerheid over uitzendwerk. Daarna met baanbrekende adviezen over de privatisering van de uitvoering van de sociale zekerheid, een nieuw ziektekostenstelsel, de bijstand, de arbeidsongeschiktheidswet WAO en de verkorting van de werkloosheidsuitkering WW. De privatisering van de tot dan toe semi-private uitvoering van de sociale zekerheid ging uiteindelijk niet door. Het kabinet Paars II nationaliseerde die uitvoering en richtte het UWV op. De andere adviezen leverden doorbraken op in decennia voortslepende politieke impasses. De rol van de voorzitters was doorslaggevend bij de totstandkoming van die adviezen. Dat waren Klaas de Vries (PvdA, 1996-1998) en vooral Herman Wijffels (CDA, 1999-2006).

Waar is het de laatste jaren misgegaan met de SER?

Nadat de grote sociaal-economische kwesties waren opgelost, sloeg de polarisatie toe in de politiek, maar ook tussen de vakbeweging en de werkgevers. Toen het kabinet-Balkenende/Bos de SER in 2009 advies vroeg over verhoging van de AOW-leeftijd, kwam dat er niet door ruzie. Een jaar later, in 2010, sloten vakbeweging en werkgevers voor de Tweede Kamerverkiezingen een akkoord over de toekomst van de pensioenen, om zo invloed uit te oefenen op het nieuwe kabinet. Interne onenigheid over dat akkoord spleet de FNV. Het lot van de FNV, en daarmee het poldermodel en de SER, leek bezegeld.

Mag Hamer nu het licht uit doen bij de SER?

Het kabinet-Rutte/Asscher wil volgens de titel van het regeerakkoord 'bruggen slaan'. Met het sociaal akkoord met de vakbeweging en de werkgevers is in 2013 de basis gelegd voor de hervorming van het ontslagrecht, de WW en flexibel werk. Van de SER worden adviezen over de uitwerking van een reeks afspraken verwacht. Bijvoorbeeld over de 35 regionale 'werkkamers' van sociale partners en gemeenten. Die moeten werk voor arbeidsgehandicapten gaan regelen. De vakbeweging ziet een grote rol voor deze kamers en wil daarvoor een ambtenarenapparaat optuigen, de werkgevers willen dat niet. De rol van de voorzitter als voortrekker in de gesprekken en als bruggenbouwer is bij de heruitvinding van de SER cruciaal.

Welke rol kan de SER nog spelen in het Nederlandse poldermodel?Beeld anp
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden