Column

Is Macron wel de reddende engel van de EU?

Mark Rutte ontmoet de nieuwe Franse president Emmanuel Macron. Beeld anp

Als euforie regeert, is scepsis geboden. President Macron heeft prachtige plannen: minder overheid, flexibele arbeidsmarkt, lagere overheidsschuld. Na de monsterzeges mist hij elk excuus om Frankrijk niet te hervormen. Frans hervormingssucces is wenselijk want het maakt een Europese transferunie overbodig.

Dan rijst scepsis. Waarom wil Macron absoluut die transferunie via de 'verdieping van de eurozone'. Het lijkt alsof hij zijn volk niet vertrouwt. Kennelijk moet Europa bijdragen aan Franse hervormingen. 'Europa' is Duitsland en Nederland. Uit Europa hielp echter niemand om de harde ingrepen van Rutte-II te verzachten. Macron beroept zich op 'solidariteit' maar eigenlijk probeert hij een soort 'Alliantie Air France KLM' op Europees niveau te construeren.

In Nieuwsuur ging Europees Commissaris Frans Timmermans in op de positie van Nederland in het Europees krachtenveld. Zijn waarschuwing over de lange kabinetsformatie is terecht. Drie maanden is wel erg lang om erachter te komen dat 'De Jessias' een valse profeet is. Met zijn 'allergie voor christenen' blokkeert Alexander Pechtold het landsbelang. Den Haag navelstaart; de Europese karavaan trekt verder.

Timmermans stelt dat de 'Frans-Duitse as herrijst' en Nederland met Brexit de 'Britse bondgenoot' verliest. Maar in de eurozone, waar de Europese transferunie wordt ingebed, zijn Frankrijk en Duitsland altijd de baas geweest. De Britten waren buitenstaanders. Als de 'euro-as' stokte, wat tijdens de eurocrisis vaak gebeurt, schuurde Nederland tegen Duitsland aan. Met redelijke invloed. Als die 'as' draait, wordt Nederland toeschouwer. Frankrijk wil de 'as' nu versnellen en masseert alvast de Duitse geest.

Franse voorstellen voor een eurozone met een eigen parlement, begroting en minister van financiën bestaan al jaren, maar stuitten op Duitse scepsis. Met de komst van Macron is bondskanselier Merkel gevoeliger voor de 'sprong voorwaarts'. In het spoor van Helmut Kohl wil zij als bouwmeester van de 'Europese Eenheid' de geschiedenis in. Parijs ruikt die kans en heeft een diplomatiek blok gevormd: Mediterraan Europa en de Europese instellingen. De druk op Duitsland vergroot. Zelfs de harde minister van financiën Wolfgang Schäuble verweekt: 'Duitsland kan nu niet niets doen'.

Nederland raakt verdwaald in een bonte coalitie van kleine landen en Polen. In de Benelux zijn Nederland en België het structureel oneens over hogere Europese politiek. België wil altijd 'meer Europa'. Van de Visegrad-landen zijn Polen, Tsjechië en Hongarije geen lid van de eurozone. Bij de Scandinavische landen zijn Zweden en Denemarken geen lid. Voor de Baltische staten is de eurozone een monetaire veiligheidszone tegen Rusland.

Uiteindelijk belandt verzet tegen 'verdieping van de eurozone' op het bord van Nederland dat een uitstekende bilaterale band heeft met Duitsland. Rutte kan bezwaren fluisteren in het oor van Merkel, als hij dat aandurft. Want voor Duitsland staat de relatie met Frankrijk centraal. Macron zal daarom Franse hervormingen koppelen aan de transferunie die met allerlei fondsen geldstromen van Noord naar Zuid sluist. Codewoord: 'solidariteit'.

De beste vorm van solidariteit is zelfredzaamheid. Elke EU-lidstaat moet de broek kunnen ophouden. Een Nederlands Europees Commissaris zegt altijd tegen het thuisfront: 'Nederland heeft baat bij de interne markt'. Dat klopt, maar andere landen hebben dat voordeel ook. Toegegeven, er kan tegenslag zijn en 'solidariteit' is gepast, maar altijd beperkt in tijd en omvang.

Frankrijk wil structureel geldstromen zuidwaarts organiseren binnen de eurozone. Solidariteit kent haar grenzen. In een natiestaat heeft solidariteit een groter draagvlak omdat er een gemeenschappelijke identiteit is. In staten die een dergelijke identiteit ontberen, zoals België, is die geldstroom van Noord naar Zuid bron van splijtende geschillen.

De 'Europese identiteit' is vooralsnog een fictie die vooral in de Brusselse Europawijk bestaat. Finnen of Nederlanders maken niet graag grote sommen over naar Griekenland, een bodemloze put. Het draagvlak is te dun omdat de gemeenschappelijke identiteit ontbreekt.

De Europese transferunie wordt gestoeld op een solidariteit die amper bestaat. De Nederlandse economie herstelde onder Rutte II na flinke beten in de zure appel. Frankrijk wil uiteraard ook herstel, maar anderen moeten in die appel bijten.

Als Macron morgen in het parlement zijn plannen tot regeringsbeleid verheft, is Frankrijk overmorgen in staking. Daarom heeft hij haast met de Europese transferunie. De Fransen missen de nodige prikkels tot hervormingen als 'Europa' Sinterklaas speelt. Uiteindelijk is de Noord-Zuid kloof binnen de eurozone het enige dat zich 'verdiept'.

Derk Jan Eppink is senior fellow bij het London Policy Center in New York.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden