Is kartelvorming ook corruptie?

Drie ondernemers komen elkaar tegen in de gevangenis. 'Ik ben veroordeeld omdat ik te hoge prijzen rekende en daarmee woekerwinsten behaalde', zegt de eerste. De tweede: 'Ik rekende te lage prijzen en werd daarom beschuldigd van dumping.' De derde reageert onthutst: 'Echt? Ik rekende dezelfde prijzen als andere bedrijven en ben veroordeeld wegens kartelvorming.'


Ondernemingen kunnen nooit iets goeds doen, zo wilde de econoom en voorvechter van het anarchokapitalisme Walter Block met deze grap duidelijk maken.


Nederland wordt naast belastingparadijs ook wel een kartelparadijs genoemd. De VOC was niet alleen de allereerste beursvennootschap in de wereld, maar ook een van de eerste kartels. Johan van Oldebarnvelt richtte die op om de onderlinge concurrentie tussen de 'voorcompagnieën' te beperken. In 1613 stuurde Van Oldebarnevelt zelfs een delegatie onder leiding van advocaat-fiscaal Hugo de Groot naar Engeland om daar met de Britse Oost-Indië Compagnie te overleggen over de verdeling van het specerijenaanbod en prijsafspraken te maken. Het beviel zo goed dat al snel een tweede kartel werd opgericht, de WIC of West-Indische Compagnie, die haar alleenheerschappij zelfs verdedigde met de inzet van piraten als Piet Hein. Dat Hein nu een held is, wijst erop dat kartelvorming in Nederland niet zo kwalijk wordt gevonden als andere vormen van corruptie, zoals boekhoudfraude of het betalen van smeergeld.


Bedrijven die een half miljard euro boete krijgen opgelegd vanwege kartelvorming, zoals Philips deze week, worden eerder zielig dan misdadig gevonden. De toenmalige bestuurders hoeven niet bang te zijn dat zij als veranwoordelijken in de cel zouden belanden. Ze worden niet als Piet Hein op het schild gehesen, maar roepen ook geen mea culpa, en ze kiezen de tegenaanval. In navolging van de KLM, die twee jaar geleden een boete van 200 miljoen voor kartelvorming disproportioneel noemde, vindt ook Philips de boete buiten alle proporties en onrechtvaardig.


Kartelvorming zit de Nederlanders in het bloed: van het café dat bij een gemeente gedaan krijgt dat de horecavergunning voor een concurrent wordt geweigerd tot de bouwbedrijven die elkaar bellen bij een aanbesteding. AkzoNobel is sinds 2001 al tien keer veroordeeld voor deelname aan kartels. Heineken kreeg 200 miljoen euro boete, Shell werd veroordeeld vanwege prijsafspraken over bitumen en Aalberts Industries voor die bij koperfittingen


Door kartels worden concurrenten uitgeschakeld en consumenten benadeeld, net als bij andere vormen van corruptie. Vandaar dat ze nu te vuur en te zwaard worden bestreden. Instanties als de NMa (Nederlandse Mededingingsautoriteit) en de Europese Commissie stellen zelfs klikspanen of klokkenluiders vrij van vervolging.


Als je op school groot bent geworden met de heldendaden van de VOC en Piet Hein, is dat een onaangename verrassing.


Reageren?

p.dewaard@volkskrant.nl

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden