Analyse

Is isoleren van jihadgevangenen wel zo'n logische stap?

Wat doe je met radicale moslims die gevangen zitten? Zet je ze bij elkaar of verspreid je ze onder 'gewone' criminelen? Wat is het meest effectief?

Sterre Lindhout
null Beeld Getty Images
Beeld Getty Images

Radicale moslimgevangenen moeten worden afgezonderd van andere gevangenen. Het was de eerste van een lange reeks antiterreurmaatregelen die de Franse premier Valls dinsdagavond afkondigde in een poging een vuist te maken na de gruwelijke aanslagen van vorige week.

Wat doe je met gevangenen die in staat zijn tot ideologisch gedreven terreurdaden? Op welke manier zijn zij het minst gevaarlijk?

Dat de gevangenis een cruciale rol speelt in het narratief van elke radicale en militante beweging is duidelijk. Al Qaida-leden refereren, al dan niet plagerig, aan de Amerikaanse gevangenissen voor jihadisten als 'Al Qaida-universiteiten'. Ze zouden een ideale akker vormen om enthousiasme voor de jihad te oogsten.

Terrorismeafdelingen

In honderden Europese gevangenissen zitten moslims, veelal jonge jongens, die zijn veroordeeld wegens het plegen van een aanslag of het voorbereiden ervan.

Overheden kunnen drie dingen met hen doen: ze verspreiden over reguliere detentiecentra zodat ze geen contact met elkaar hebben. Hen juist bij elkaar zetten en isoleren of ze in langdurige eenzame opsluiting plaatsen.

Die laatste optie is in Europa praktisch onmogelijk. Het druist in tegen nationale wetgeving en tegen de internationale rechten van de mens.

In Nederland zitten moslimextremisten in speciale terrorismeafdelingen (TA) in Vught en Schiedam - precies zoals Valls in Frankrijk wil, en zoals in een aantal Franse gevangenissen ook al gebeurt. De belangrijkste overweging hiervoor is dat ze zo niet in staat zijn hun geweldsideologie te verspreiden onder andere gevangenen. De Belgische regering kondigde na de terreur in Frankrijk juist aan 'een spreidingsbeleid te ontwikkelen, zodat de invloed van radicale medegevangenen zo klein mogelijk wordt'. Bewijs voor het gelijk van een van de twee methoden is er niet. The International Centre for the Study of radicalisation and Political Violence (ICSR) constateerde dat in 2010 bij een groot internationaal onderzoek naar vastgezette terroristen. Toch neigen de meeste Europese landen en de VS ernaar om radicale moslims bij elkaar op te sluiten, geïsoleerd van andere gevangenen; terwijl ze gedetineerde politieke terroristen juist van elkaar scheiden.

Nobel

Dat is overigens nog niet heel lang de gewoonte. Zo konden kopstukken van het Ierse Republikeinse Leger (IRA) lang hun eigen gevangenisvleugel bestieren. Ook de leden van de linksradicale Duitse Rote Armee Fraktion (RAF) hadden hun 'eigen' gevangenis, vanwaaruit ze steeds opnieuw acties voerden voor een menselijker behandeling. Die acties leverden hen vele nieuwe sympathisanten op. De basis voor de keuze om politieke terroristen bij elkaar te plaatsen, lag in de gedachte dat het in principe nobel is om te strijden voor een politiek ideaal.

Vanaf de jaren negentig zijn de justitieapparaten in Europa politieke terroristen meer als 'gewone' criminelen gaan zien, met radicale moslims als uitzondering.

Het grootste verschil tussen politieke terroristen en radicale moslims, wier zucht naar geweld vaak voortkomt uit een mengeling van religieuze en politieke motieven, is dat de banden in islamitische terreurnetwerken vaak minder hecht zijn en minder hiërarchisch. Het draait meer om charisma en saamhorigheid. Dat kan het gevaar voor verder radicaliserende gelegenheidscoalities groter maken, als er sprake is van overbevolkte gevangenissen met weinig en slecht opgeleid personeel, aldus het ICSR in zijn rapport.

Daarvan is in Nederland geen sprake. Toch is Tinka Veldhuis, terrorisme-expert aan de Universiteit Groningen sceptisch over de terrorismeafdelingen: waarover zullen radicale moslims het hebben wanneer je ze bij elkaar opsluit? Dat is in haar ogen gevaarlijk, omdat in Nederland ook jongens die zijn veroordeeld voor een licht vergrijp of vanwege hun intentie naar Syrië te reizen op zo'n afdeling terechtkomen. Als ze daar in aanraking komen met doorgewinterde terroristen is de kans dat ze er bozer vandaan komen aanzienlijk.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden