Column

Is investeren in hoger onderwijs geldverspilling?

De Kwestie

Wat zijn de drie prioriteiten van deze regering? 'Onderwijs, onderwijs, onderwijs.' Het is een uitspraak van de voormalige Britse premier Tony Blair die veelvuldig is nagekauwd.

Aankomende eerstejaarsstudenten van de Erasmus Universiteit Beeld anp

De keynesianen zweren erbij: als de regering meer geld steekt in onderwijs verdient de investering zich vanzelf terug. Kijk maar naar het verschil tussen de derde- en de geïndustrialiseerde wereld. In de toekomstige kenniseconomie geldt dat nog sterker. De politieke partijen geven in hun verkiezingsprogramma's onderwijs de hoogste prioriteit.

In de wereldwijde bestseller 23 Things They Don't Tell You About Capitalism legt Ha-Joon Chang uit dat meer onderwijs een land niet welvarender maakt. Hogeropgeleide mensen zorgen niet voor een hoger bbp of hogere productiviteit. 'Hoogstens leidt het tot een rijker en onafhankelijker leven. Waar het echt om gaat bij het streven naar meer welvaart is niet de opleiding van individuen maar de capaciteit van een natie om individuen te laten samenwerken in bedrijven met een hoge productiviteit', schrijft de econoom van de universiteit van Cambridge.

En hij heeft gelijk. Japan en China bereikten niet de hoogste groei toen de jongeren massaal naar de universiteit gingen, maar juist in de jaren daarvoor toen ze de handen uit de mouwen staken.

In 1960 kon nog niet de helft van de Taiwanezen lezen en schrijven, tegen driekwart van de Filipino's en 90 procent van de Argentijnen. In 1960 had Argentinië een drie keer zo groot bbp per inwoner als Taiwan, en de Filipijnen twee keer. Nu is het bbp per inwoner van Taiwan drie keer zo groot als dat van Argentinië en tien keer zo groot als dat van de Filipijnen. In zijn artikel 'Wat is er met het onderwijs gebeurt?' stelde Harvard-econoom Lant Pritchett dat er geen greintje bewijs is dat meer onderwijs leidt tot hogere groei.

De reden dat onderwijs niet per se bijdraagt aan meer welvaart is dat de meeste aspecten daarvan - geschiedenis, muziek, en maatschappijleer - zelfs indirect geen effect hebben op de productiviteit. Ook een groter aantal bollebozen op het gebied van wis-, computer- of scheikunde helpt weinig. De VS zijn rijker dan Rusland, maar Russische scholieren scoren al jaren beter op het gebied van wiskunde en zijn blijkbaar ook betere hackers. Serviërs en Armeniërs halen hogere cijfers dan Noren met wiskunde, maar Noorwegen is een van de rijkste, zo niet het rijkste land ter wereld.

Volgens Ha-Joon Chang heeft de obsessie met onderwijs in veel rijke landen geleid tot 'overinvesteringen op grote schaal'. In de toekomstige kennissamenleving hebben economieën die willen groeien juist mensen nodig die simpel dienstverlenend werk doen zoals hamburgers serveren, vakken vullen en toiletten schoonmaken.

Onderwijs is maatschappelijk gezien een groot goed, puur economisch is een land vol academici niet beter af. Wie 'onderwijs, onderwijs, onderwijs' roept, moet ook die relativering durven maken.

Reageren? p.dewaard@volkskrant.nl

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.