REPORTAGE

Is ijswinkel in Amsterdam de nieuwe coffeeshop?

In het Amsterdamse centrum schieten de ijssalons uit de grond. Fijn voor de toeristen, maar niet voor de verscheidenheid. En waar betalen al die ijswinkels de huur van?

Toeristen lopen langs een ijssalon in Amsterdam.Beeld Guus Dubbelman / De Volkskrant

'Hoeveel ijs kan een mens eten', vraagt Dick Eberhardt zich hardop af. En: 'waar betalen al die ijswinkels toch hun huur van?' Eberhardt is voorzitter van de ondernemersvereniging van het oude centrum van Amsterdam; een gebied waarin ijssalons een zomer zonder tegengas beleven. In nauwelijks vijf jaar tijd is het aantal winkels dat ijs, wafels of crêpes verkoopt meer dan verdubbeld naar ruim zestig, met een duidelijke sprint richting de zomer van 2015. 'En dat is geen goed nieuws voor Amsterdam', vindt Eberhardt. 'Sterker nog: het is slecht nieuws.'

Wie een klein toeristenrondje door het oude centrum van Amsterdam loopt, ziet ze vrijwel overal: winkels met namen als Pasta and Gelato, Ice and Waffles en Candy Freak, Ice Bakery, Paradiso del Gelato en Yo-tella, Dolce gelato en Dutch Home Made; alsof het centrum van Amsterdam de mazelen heeft, maar dan met ijswinkels in plaats van rode vlekken.

(tekst gaat verder onder de foto)

Toeristen voor een ijssalon in Amsterdam.Beeld Guus Dubbelman / De Volkskrant

Drie vijanden

Het is een ontwikkeling, zo klagen bewoners en ondernemers, die juist de oude binnenstad niet kan gebruiken. De straten waar nu ijswinkels de dienst uitmaken, hebben al langer te maken met een toenemende toeristenstroom, 'en nu verdwijnen ook de kleine ondernemers die de straten nog een beetje kleur gaven', zegt Eberhardt.

De drie voornaamste vijanden: tours- en ticketverkopers, kaaswinkels en vooral ijssalons. 'Er zit nauwelijks rem op wat voor winkels waar mogen zitten. In mijn straat zijn tussen 2014 en nu bijna tien ijswinkels geopend. En tuurlijk, twee of maximaal drie ijswinkels, dat kan prima in deze drukte, maar tien is echt te veel van het goede.'

Het was juist de bedoeling dat de oude binnenstad heterogener zou worden. De vele raambordelen, geldwisselkantoren, minisupermarkten, massagesalons en souvenirwinkeltjes vormden bij elkaar een schraalheid die niet paste bij een internationale stad als Amsterdam, vond de gemeente Amsterdam. Daarom besloot het stadsbestuur in 2008 dat er meer diversiteit moest komen in het centrum, zodat ook buurtgenoten zich weer thuis zouden voelen.

'keerklepregeling'

Er kwam een zogenoemde 'keerklepregeling': sloot een souvenirwinkel of massagesalon, dan mocht daar geen nieuwe souvenirwinkel of massagesalon voor in de plaats komen. Het gevolg: de binnenstad veranderde. Maar niet per se ten goede, vinden veel buurtbewoners nu. De ene monocultuur heeft namelijk probleemloos plaatsgemaakt voor een nieuwe: seks en wiet worden kaas en ijs.

De meest in het oog springende nieuwkomer is Ice Bakery, een keten in handen van horecaonderneming Kiro Holding, bedacht door Roberto Fava. Sinds augustus vorig jaar zijn er al zeven filialen geopend, allemaal op toplocaties en allemaal opvallend door de enorme Nutella-potten in de etalages.

'Ons succes slaat aan', verklaart Fava de opmars. 'Dat zie je aan de pizzeria's die deze zomer worden omgebouwd tot wafelwinkels, of door alle spin-offs die nu ook met Nutella werken. Maar ook grote merken als Ola en Magnum openen prominente ijswinkels in Amsterdam. IJs wordt gewoon verkocht, zo simpel is het.'

(tekst gaat verder onder de foto)

Een ijssalon in Amsterdam.Beeld Guus Dubbelman / De Volkskrant

Nederlands publiek

Fijn voor de toeristen, maar niet voor de Amsterdammers, zegt Eberhardt van de ondernemersvereniging. 'De binnenstad zou zo aantrekkelijk mogelijk moeten zijn voor een zo breed mogelijk publiek. Maar op dit moment slaan we totaal door naar het plezieren van enkel de toerist, met als gevolg dat je het Nederlandse publiek kwijtraakt. Ik hoor het bewoners, maar ook Nederlandse dagjesmensen steeds vaker zeggen: ik vind Amsterdam niet meer leuk.'

De 'verijzing' van Amsterdam heeft bovendien verstrekkende gevolgen voor de huurprijzen, zegt Eberhardt. In zijn Damstraat, grenzend aan de Dam, liggen die normaal gesproken tussen de 750 en 1.500 euro per vierkante meter per jaar, maar de populaire ijsventers veroorzaken een gigantische prijsopdrijving - voor sommige winkelpanden wordt tegenwoordig wel 25 keer de huurwaarde betaald. Een prijs die bijvoorbeeld een zelfstandige schoenenwinkel als Dr. Adams onmogelijk kon opbrengen. De zaak maakte onlangs plaats voor een Ice Bakery.

Ook de gemeente geeft toe dat er een ijsprobleem aan het ontstaan is. 'We zien de trend en we zien dat hij zich snel ontwikkelt - inderdaad een gevaar voor de diversiteit in de binnenstad', zegt de voorzitter van stadsdeel Centrum Boudewijn Oranje. 'Daarom zijn wij al deze zaken nu stuk voor stuk aan het bekijken om te inventariseren of ze in het bestemmingsplan passen en of ze zich aan de wetgeving houden. Na de zomer bekijken we of en hoe we het probleem aan moeten pakken. Mogelijk via een nieuwe keerklepregeling.'

(tekst gaat verder onder de foto)

Toeristen voor een ijssalon in Amsterdam.Beeld Guus Dubbelman / De Volkskrant

Toeristenstroom

Dat zou een belachelijke oplossing zijn, zegt Fava van Ice Bakery. Het geklaag richt zich nu tegen ijswinkels, maar de echte oorzaak is de enorme toeristenstroom in de stad - iets waar Amsterdam juist blij mee zou moeten zijn. 'Sluit je nu de ijswinkels, dan zijn het volgend jaar de kapperszaken, net zoals het vorig jaar de souvenirwinkels waren. Amsterdam heeft toeristen, heel veel toeristen. En in de zes, zeven grote straten lopen ze tot 's avonds laat rond en geven ze geld uit. Gebleken is dat ze dat niet doen in kleine schoenenwinkeltjes, maar wel aan souvenirs en eten. Daar moet Amsterdam mee leren leven.

Een tweede vraag die veel Amsterdammers zich stellen: waar betalen die ijswinkels de huur eigenlijk van? Zoveel ijs kan er toch niet worden verkocht? Zo opende Erik Heijdelberg, bestuurder van de William Schrikker Groep, een organisatie voor jeugdbescherming en reclassering in Amsterdam, afgelopen weekend weer de discussie via een ingezonden brief in Het Parool. 'Wij discussiëren over de talrijke ijswinkels in de binnenstad', schreef hij. 'Waar komen die plotseling vandaan? De zorgen gaan niet over ijs, maar over het witwassen van drugsinkomsten.'

Drugshoofdstad

Volgens Heijdelberg is Amsterdam de laatste jaren verworden tot een van de drugshoofdsteden van Europa, met enorme sociale- en economische gevolgen voor de bewoners. 'Van de jaarlijks 9 miljoen toeristen komt zo'n 30 procent - aldus een schatting van de gemeente zelf - onder andere om te blowen. Drugstoeristen dus. Tel daar alle bezoekers van de vele dance-evenementen bij op en dan heb je het over miljoenen euro's per jaar verdiend in de drugshandel.'

'Een deel van dat geld, vooral verdiend met harddrugs, moet ergens worden witgewassen', zegt Heijdelberg. 'Als je tegelijkertijd ziet dat er opeens zoveel ijswinkels openen, dan is dat wel erg toevallig. Ik vraag mij af waar ze van rondkomen. Zoveel ijs kan er niet worden gegeten. Zeker niet als je weet wat voor huren die winkels betalen. Je kunt dat, lijkt mij, niet opbrengen met ijsverkoop alleen.'

(tekst gaat verder onder de foto)

Een ijssalon in Amsterdam.Beeld Guus Dubbelman / De Volkskrant

Crimineel geld

Heijdelberg is niet de enige die een verband legt tussen ijswinkels en mogelijk crimineel geld. Ook Eberhardt van de ondernemersvereniging hoort vaak twijfels over de precieze geldstromen van ijsondernemers en ook de gemeente zegt op de hoogte te zijn. Oranje van stadsdeel Centrum: 'Wij kijken naar de signalen die ook wij oppikken en we analyseren ze, maar ik kan verder niet inhoudelijk ingaan op specifieke gevallen.'

Fava van Ice Bakery kent de verhalen over witwassende ijssalons ook en zegt er zo langzamerhand gek van te worden. Er zullen ongetwijfeld een of twee rotte appels tussen zitten, zoals er in elke branche rotte appels zijn. Maar dat ook zijn winkels met argwaan worden bekeken vindt hij ridicuul. 'Ik heb zelf vaak genoeg gezegd: kom nou gewoon eens langs in plaats van al dat geouwehoer in de gemeenteraad. Dan zien ze binnen een dag dat er nooit een factuur zwart binnenkomt, iedere klant wordt aangeslagen en geen enkel personeelslid zonder loonstrookje vertrekt.'

'Als je een goed bedrijf hebt, kun je elke huur ophoesten. Tuurlijk, de 25 duizend euro die wij maandelijks op het Damrak betalen, is veel. Ik betaal liever 3.000 euro. Maar toch kan ik het makkelijk opbrengen. Onze winkels staan continu vol, van 's ochtends vroeg tot 's avonds laat. Wij openen geen winkel alleen maar omdat we het leuk vinden. Er is simpelweg vraag naar wat wij doen. Toeristen, ook in Amsterdam, houden nu eenmaal van ijs.'

Richtlijn IJsverkoop

Eind 2009 werd de Richtlijn IJsverkoop van kracht - het gevolg van een eigentijds Jordaanoproer een paar maanden eerder. Toen de populaire ijsfabriek Monte Pelmo geen ijsjes meer op straat mocht verkopen omdat het bedrijf geen horecavergunning had, kwam een enorme protestgolf op gang. Onder druk van de publieke opinie besloot het stadsdeel de regels te wijzigen. De meeste ondernemers die ijs verkopen, worden sindsdien niet meer als horeca-uitbaters beschouwd, maar als gewone winkeliers. Dat betekent dat ze geen horecavergunning nodig hebben en panden mogen gebruiken die eigenlijk zijn bedoeld als kledingwinkels of minisupermarkten.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden