Klopt dit wel?

Is het zeeleven in veertig jaar tijd gehalveerd?

Berichten verspreiden zich dankzij internet vaak razendsnel, of ze nu kloppen of niet. De Volkskrant gaat op zoek naar hele en halve onwaarheden en probeert de zin van de onzin te scheiden.

Het Groot Barrièrerif in Australië Beeld afp

'Leven in zee binnen 40 jaar gehalveerd', kopt persbureau ANP woensdagochtend. Nederlandse media nemen het bericht over en ook de Britse omroep BBC publiceert een artikel met een soortgelijke alarmerende kop.

Het bericht is gebaseerd op een onderzoek van het World Wide Fund for Nature (WWF); het Living Blue Planet Report. Daaruit blijkt dat een select aantal zeediersoorten sinds 1970 gestaag afneemt. In het rapport worden overbevissing en klimaatverandering aangewezen als belangrijkste oorzaken voor deze trend. Maar is er echt de helft minder leven in onze oceanen, vergeleken met 1970?

Wat is de bron?

Het WWF-rapport is een speciale editie van het tweejaarlijkse Living Planet Report, waarmee de natuurorganisatie het effect van menselijk handelen op flora en fauna van de planeet in kaart brengt.

Voor het rapport is data gebruikt van 5.829 populaties van 1.234 zoogdieren: vogel-, reptiel- en vissoorten die in en rond de zee leven. Het betreft hier dus alleen gewervelde diersoorten. De data is gemonitord over een periode tussen 1970 en 2012. Het Britse wetenschappelijke genootschap Zoological Society of London, dat samenwerkt met WWF, heeft de gegevens voor het onderzoek aangeleverd.

Klopt dit wel?

In het onderzoek wordt benadrukt dat de daling van 49 procent alleen betrekking heeft op de ruim 1.200 onderzochte soorten. Al in het voorwoord staat geschreven dat 'data over marine-ecosystemen en het effect van menselijk handelen op deze systemen beperkt beschikbaar is'.

Bij passages over percentages, zoals de daling van 49 procent, wordt nog eens extra onderstreept dat het hier alleen gaat om het aantal onderzochte soorten. Relevant, want in 2010 deden wetenschappers een poging het zeeleven in kaart te brengen met een census. Ze telden vele tienduizenden soorten, en er worden nog altijd nieuwe zeedieren ontdekt. Ook wordt in het onderzoek geschreven dat er 'gaten in de data zijn, wat betreft sommige regio's'.

Gezien alle kanttekeningen die zijn opgenomen in het onderzoek, is de eerste zin van het persbericht waarmee het WWF dinsdag het onderzoek wereldkundig maakt opmerkelijk. In die zin wordt gesteld 'dat de populatie gewervelde zeedieren met 49 procent is afgenomen tussen 1970 en 2012'.

Dat het genoemde percentage betrekking heeft op een select aantal diersoorten wordt later pas genoemd. In nieuwsberichten over het onderzoek op onder meer NU.nl is het bijvoeglijk naamwoord 'gewervelde' ook nog eens verdwenen, wat leidt tot de bewuste kop: 'Leven in zee in veertig jaar tijd gehalveerd'.

Tonijn op een vismarkt in Tokyo. Beeld epa

Jan Boon van het Koninklijk Nederlands Instituut voor Onderzoek der Zee (NIOZ) schrikt als het nieuws hem op deze manier wordt voorgelegd. 'Hebben ze ook het aantal bacteriën geteld?', vraagt hij meteen. 'Dan zitten er miljoenen soorten in een liter zeewater. En wat betreft bijvoorbeeld plankton blijkt uit eigen onderzoek dat de Atlantische Oceaan de afgelopen jaren zelfs groener (meer plankton, red.) is geworden.'

Hij stelt dat de bewering over zeeleven 'veel te breed' is. Dat doet ook Katja Philippart, onderzoeker bij het NIOZ. Maar het rapport zelf 'komt overeen met wat wij zien', zegt zij.

Het gaat namelijk wel slecht met het leven in de wereldzeeën. Philippart: 'Ik durf zelfs te zeggen: slechter dan ooit. Daar hoef je alleen maar bijvoorbeeld luchtfoto's van kusten van Aziatische landen van vroeger voor te vergelijken met nu. Vroeger waren daar mangrovebossen op te zien, nu zie je overal van die bakken waar ze garnalen in kweken. Zonder drastische maatregelen, zie ik de toekomst somber in.'

Philippart noemt het onderzoek zelf daarom 'representatief'. De cijfers over vissen als tonijn en makreel, die volgens het onderzoek met meer dan de helft in aantallen achteruit zijn gegaan, zijn plausibel. De zes pagina's tellende literatuurlijst is volgens haar ook in orde: 'De stoplichten die allemaal op rood staan, hebben ze in één verkeerscentrum samengebracht met dit onderzoek.'

Han Lindeboom, hoogleraar Mariene Ecologie aan de Wageningen University, spreekt met soortgelijke woorden over het WWF-rapport. 'De manier waarop ze het brengen, is negatief en je kunt op sommige dingen kritiek hebben. Want hoe vergelijk je mangrovebossen met walvissen? Maar in grote lijnen klopt het wel als je het uitrekent, zoals zij het hebben gedaan.'

Net als de NIOZ-onderzoekers hinkt hij wel aan tegen de veelomvattendheid die met de nieuwsberichten op basis van het onderzoek wordt gesuggereerd. 'Dat is overdreven. Het leven in de zee is een breed begrip. Zij willen vanuit hun roeping deze boodschap zo neerzetten.'

Oordeel

Ja, het gaat slecht met het leven in de wereldzeeën. En nee, de toekomst is niet rooskleurig. Maar om te stellen dat het zeeleven is gehalveerd, is te kort door de bocht op basis van het WWF-onderzoek. Het betreft hier een select aantal diersoorten dat is doorgelicht. De nuances die wel in het onderzoek van het WWF zitten, ontbreken - of komen pas laat aan bod - in het persbericht van de natuurorganisatie. In de nieuwsberichten die op het onderzoek zijn gebaseerd, zijn de kanttekeningen bijna helemaal verdwenen.

Beeld .
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden