Analyse Vertrek financieel directeur ING

Is het vertrek van Timmermans bij ING een opzichtig offer om ceo Hamers te redden?

Vanwege ‘heftige reacties’ uit politiek en maatschappij op het witwasschandaal werd dinsdag de tweede man van ING, financieel directeur Koos Timmermans, geofferd. Is dat een opzichtig offer om topman Ralph Hamers te redden? Of is het een slimme zet die gaat werken?

Koos Timmermans. Foto Guus Dubbelman / de Volkskrant

Vertrekt Koos Timmermans vrijwillig bij ING, of is hem ontslag aangezegd? De wereld is minder simpel dan dat, antwoordt de woordvoerder van de grootste bank van Nederland op die vraag van de Volkskrant. Er is ‘in overleg tussen de raad van bestuur en de raad van commissarissen besloten dat hij zal aftreden’.

Maar eerst blijft Timmermans aan tot er een geschikte opvolger is gevonden, goedgekeurd door de toezichthouders en benoemd door de aandeelhouders. Pas dan worden er afspraken gemaakt over de wijze van vertrek van de chief financial officer. En of Timmermans – uitgerekend deze even aardige als integere bestuurder, zeggen mensen die hem kennen – na 22 jaar trouwe dienst bijvoorbeeld een ontslagvergoeding meekrijgt.

Vorige week dinsdag kwam naar buiten dat ING een grote witwasaffaire heeft geschikt met het Openbaar Ministerie voor een recordbedrag van 775 miljoen euro. De bank erkende tekortgeschoten te zijn in het voorkomen van witwassen. De bank maakte daarvoor excuses en beloofde krachtige maatregelen onder leiding van topman Ralph Hamers, die bovendien afzag van zijn bonus over dit jaar.

Zwaar geschut

Net als nog geen half jaar geleden, bij de voorgenomen salarisverhoging voor Hamers, dacht – of hoopte –  ING dat daarmee de kous af was. En net als toen bleek dat een formidabele misrekening.  In maart werd de salarisverhoging na maatschappelijke en politieke ophef binnen een paar dagen ingetrokken.  Net als toen bouwde de verontwaardiging in Den Haag en daarbuiten zich de afgelopen dagen zo snel op, dat ING niet ontkwam aan zwaarder geschut in de vorm van het  vertrek van Timmermans. Als voormalig risico-directeur en verantwoordelijke voor ING Nederland was zijn vertrek onvermijdelijk, aldus een verklaring van ING, nu uit de ‘heftige’ reacties duidelijk was geworden dat maatregelen in de top niet uit konden blijven.

Hoe het achter de schermen in zijn werk is gegaan, is onduidelijk. Dreigde toezichthouder De Nederlandsche Bank (DNB) de geschiktheid van de ING-bestuurders opnieuw onder de loep te nemen, en wilde de bank dat voor zijn? Of was het minister Wopke Hoekstra van Financiën, die dinsdag liet weten ‘meerdere keren’ met de ING-commissarissen te hebben gesproken? 

Of nam Hans Wijers zijn verantwoordelijkheid, de gelauwerde oud-Akzo-topman en voormalig D66-minister? Hij zei tegen het ANP dat ING ‘geraakt was’ door de ophef. En dat de bank  nu hopelijk ‘naar de samenleving’ duidelijk had gemaakt dat ‘er consequenties worden verbonden aan zaken’.

Huisbankier

Die woorden maakten dinsdag weinig indruk. Diverse critici – vakbonden, Kamerleden, beleggers - stelden smalend  vast dat het offeren van Timmermans opzichtig was bedoeld om de positie van zijn baas Ralph Hamers te redden. Beleggersvereniging VEB wil dat de geschiktheid van Hamers opnieuw wordt getoetst door de toezichthouders. Eerder dreigde de gemeente Amsterdam ING als huisbankier aan de dijk te zetten, en diverse stemmen roepen het publiek op ING en haar bestuurders via de Stichting Tuchtrecht alsnog te laten vervolgen. De onrust rond ING is dus nog lang niet voorbij.

Maar op de lange termijn zou het opzichtige offer van ING best eens kunnen werken. Want wie heeft er nog belang bij de affaire na de tweede knieval van ING in korte tijd verder op te spelen? Minister Hoekstra? Hij heeft zijn punt gemaakt. Alweer, na de salarisrel van dit voorjaar. Maar nu de witwasaffaire bij ING ook breed uitgemeten wordt in de internationale financiële pers, dreigt de grootste (systeem) bank van Nederland in de problemen te komen. En dat is ook weer niet de bedoeling. DNB dan? De rol van de toezichthouder in alweer een bankenaffaire roept sowieso vragen op. Vanaf 2010 waarschuwde DNB ING meerdere malen dat het de Wet ter voorkoming van witwassen en financieren van terrorisme niet naleefde. Ook DNB zal graag zien dat de rust snel weerkeert.

Als het zo gaat, is met het opstappen van Koos Timmermans – misschien heeft hij het zelf wel aangeboden, opperen mensen die de bescheiden Rotterdammer kennen – de positie van Ralph Hamers gered. Ook volgend jaar zal een loonsverhoging naar eredivisieniveau niet haalbaar zijn. Zijn tot voor kort uitstekende reputatie is beschadigd. En een vertrek bij ING naar nog mooiere en grotere buitenlandse bedrijven zit er voorlopig ook niet meer in.

Ralph Hamers lijkt gered, maar de vraag is of hij daar blij van wordt.               

‘Schikking beter dan rechtsgang’

Dat ING heeft geschikt met het openbaar ministerie is beter dan een rechtsgang. Dat schrijven de ministers van Financiën en voor Rechtsbescherming, Wopke Hoekstra (CDA) en Sander Dekker (VVD) dinsdag aan de Tweede Kamer. Ze redeneren dat als het tot een rechtszaak was gekomen, ING niet verplicht had kunnen worden om maatregelen te nemen alle regels rondom witwassen beter na te leven.

Evenmin was dan mogelijk geweest bankentoezichthouder De Nederlandsche Bank (DNB) opdracht te geven toezicht te houden op die maatregelen. ‘Bij strafrechtelijke vervolging van ING zou een rechter uitsluitend de mogelijkheid hebben om een geldboete op te leggen, maar kunnen deze maatregelen en het toezicht daarop niet worden afgedwongen’, schrijven Hoekstra en Dekker.

Dat het OM met de grootste bank van Nederland heeft geschikt voor 775 miljoen euro, vinden de bewindslieden ‘een effectief middel’ om de norm te stellen voor alles en iedereen die in de financiële sector werkt. Daar staat tegenover dat het OM niet uit was op een schikking, maar intensief heeft gezocht naar ING-werknemers om te vervolgen. Dat lukte niet: justitie kon strafbare feiten niet individueel aan personen toerekenen.

De schikking bestond voor 675 miljoen uit een boete – de hoogste ooit in Nederland. Hoekstra meldt dat dit minder dan de helft is van de maximale boete van 10 procent van de omzet, oftewel 1,7 miljard euro. Die zou uitgedeeld zijn als ING opzettelijk had witgewassen en criminelen had geholpen. Gezien de erkenning van fouten door ING vindt de bewindsman de boete een ‘passende afdoening, die pijn doet aan de verdachte en recht doet aan de geschokte rechtsorde’.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.