Is het tijd voor een nieuwe Grondwet?

De verkiezingen voor de Tweede Kamer moeten worden gehouden in twee rondes. Aan de eerste ronde doen alle politieke partijen mee. In de tweede ronde, twee weken later, nemen alleen de zes grootste partijen uit de eerste ronde het tegen elkaar op. Zij verdelen de Kamerzetels. Dat gaat versplintering van de politiek tegen en bevordert de bestuurbaarheid van het land.

Een kiezer brengt zijn stem uit tijdens de Tweede Kamerverkiezingen van 2012. Een van de plannen uit de nieuwe grondwet is dat de verkiezingen voor de Tweede Kamer moeten worden gehouden in twee rondes Beeld anp

Deze manier van kiezen komt vast te liggen in een nieuwe, verkorte Grondwet die nog slechts uit 25 (in plaats van de huidige 142) artikelen bestaat. Paul Scholten, oud-burgemeester van Delfzijl, Soest en Arnhem, heeft een dergelijke Korte Grondwet geschreven, die vandaag verschijnt. Scholten: 'We moeten dringend de democratie versterken. De zaken bij het oude laten is niet verantwoord gelet op het tanende vertrouwen onder de bevolking.'

Onconventioneel

Na een conventionele carrière in het openbaar bestuur komt de jurist Scholten (77, VVD) met een aantal onconventionele voorstellen. Hij loopt er al langer mee rond, zeker sinds hij 'Meer democratie, minder politiek?' las, het onrustbarende rapport van het Sociaal en Cultureel Planbureau uit oktober 2015 over de publieke opinie in Nederland. Scholten kiest voor verkorting van de Grondwet, omdat dat dwingt tot herbezinning en de inhoud overzichtelijk maakt. Zij is dan bovendien door iedere leerling op de middelbare school te leren.

Scholten ziet momentum in een initiatief dat Eerste en Tweede Kamer voor de zomer namen. In een brief aan premier Mark Rutte schreven de voorzitters van beide Kamers 'dat bezinning over verkiezing, taken, positie en functioneren van het parlementair stelsel en de parlementaire democratie gewenst is'. Daartoe verzochten zij de regering een staatscommissie in te stellen die onderzoekt of het parlementair stelsel 'voldoende toekomstbestendig is en die zo nodig voorstellen doet voor aanpassingen'.

Urgent

Aan de brief ging bijna twee jaar overleg vooraf. Rutte liet tussentijds weten dat, mocht het daadwerkelijke verzoek komen, hij het zou inwilligen. Dat punt is nu bereikt en intussen toog Scholten aan het werk. 'Een staatscommissie die deze opdracht krijgt, zal onmiddellijk op de Grondwet stuiten', zegt Scholten. 'Niemand kent haar, niemand leest haar. Breng haar terug tot de essentie en voer tegelijkertijd een aantal vernieuwingen door. Dat vergroot de betrokkenheid van burgers en ondervangt de breed levende ontevredenheid.'

Door de Tweede Kamer in twee rondes te kiezen, krijgt Nederland volgens Scholten een beter functionerend parlement. Situaties als de huidige, met zestien fracties, zijn dan onmogelijk. Behalve de Tweede Kamer moet ook de Eerste Kamer anders worden gekozen: tegelijk met de Tweede Kamer - dat voorkomt wisselende meerderheden in beide parlementen - en niet langer getrapt via de Provinciale Staten, maar rechtstreeks op basis van regionale vertegenwoordiging.

Behalve de Tweede Kamer moet ook de Eerste Kamer anders worden gekozen. Beeld anp

Verder wil Scholten dat ondemocratische wetten, zoals bijvoorbeeld de voorstellen die de PVV nu doet om alle moskeeën te sluiten, kunnen worden tegengehouden. Hij ziet daar een rol voor een nieuw Constitutioneel Hof. 'We moeten oppassen dat de democratie niet de democratie opeet.'

Een tijdpad heeft Scholten ook in zijn hoofd. 'In het regeerakkoord volgend jaar moet staan dat het werk in uiterlijk vier jaar geklaard wordt. De situatie is urgent.' Hij is zich ervan bewust dat een tweede lezing nodig is, met een vereiste van een tweederde meerderheid. 'Dat behouden we en desnoods organiseren we er tussentijds aparte verkiezingen voor. Dat kan. Geheel in de bedoeling van Thorbecke gaan we dan echt de mening van het volk vragen.'


Wat zijn de plannen?

Staatscommissie
Een neutrale regeringscommissaris geeft leiding aan de werkzaamheden van de staatscommissie en de bijbehorende parlementaire begeleidingscommissie.

Verkorte grondwet
De Grondwet wordt verkort; verkiezingen voor de Tweede Kamer in twee rondes; voor de Eerste Kamer tegelijkertijd en per regio.

Afsplitsing beperkt
Fractie-afsplitsing alleen als de afsplitser zelf de kiesdeler heeft gehaald.

Constitutioneel hof
Een op te richten Constitutioneel Hof toetst wetten aan de Grondwet.

Flexibele wetten
Alles wat na bekorting uit de huidige Grondwet valt, wordt ondergebracht in gewone, flexibele wetten.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden