AnalyseUit de lockdown

Is het te vroeg om de maatregelen te versoepelen?

Bevrijdingsdag in Arnhem. Geen festivals, wel buiten zitten op gepaste afstand.Beeld Freek van den Bergh / de Volkskrant

Als de voortekenen niet bedriegen, vertelt Rutte vandaag wat we binnenkort allemaal weer mogen. Hoe verstandig is dat? Is er voldoende capaciteit om te testen en traceren? ‘Wachten is beter, maar je weet ook niet waar we over een maand staan.’

In Nieuwsuur zei gezondheidseconoom Xander Koolman maandag liever nog even op de rem te trappen. Als we ons nog een tijdje door de huidige lockdown heen bijten, zei hij, zijn er straks zo weinig nieuwe coronagevallen dat we elke besmette persoon meteen kunnen traceren en isoleren. En door geduldig te zijn, zou het kabinet de economie meer perspectief kunnen bieden dan het deze woensdag doet.

Een soortgelijk punt maakte wiskundige en expert ‘complexe systemen’ Bert Slagter vorige week aan tafel bij Op1. ‘Heel erg zonde’ zou hij een versoepeling van de maatregelen vinden. ‘Op dit moment raken iedere dag nog duizend mensen besmet. Als je nu beslist uit de lockdown te komen, ben je maar twee verdubbelingen af van het punt dat je weer helemaal dicht moet.’ Met die verdubbelingen doelt hij op de exponentiële groei waarmee het coronavirus om zich heen greep.

Wacht daarom nog even tot het aantal coronabesmettingen is gezakt naar ‘tientallen’ per dag (317 waren het er volgens de laatste cijfers van het RIVM), voegde Slagter daaraan toe in een artikel op onderzoeksplatform Follow the Money. Dan weet je zeker dat iedereen met coronaklachten ook echt kan worden getest.

Machinerie

Snijdt hun pleidooi voor deze pas op de plaats hout? Het klopt inderdaad dat je minder besmette mensen hoeft te testen als je langer in lockdown blijft, zegt medisch viroloog Mariet Feltkamp van het LUMC. Cruciaal is volgens haar de vraag of we straks bereid zijn iedereen met klachten te testen, wanneer de versoepeling van de maatregelen een feit is. Feltkamp: ‘Ik vraag me af of de GGD’s die grote getallen straks aankunnen. Lukt dat niet, dan ben je misschien snel terug bij af.’ 

‘Die machinerie van het testen en traceren moet er echt klaar voor zijn’, zegt ook hoogleraar theoretische epidemiologie Hans Heesterbeek (Universiteit Utrecht). De NOS stelt na een rondgang langs alle 24 GGD-regio’s dat de gezondheidsdienst nog niet toe is aan veel meer bron- en contactonderzoek als de basisscholen, kinderdagverblijven en het speciaal onderwijs op 11 mei weer opengaan. Al weerspreekt minister Hugo de Jonge van Volksgezondheid dit met klem.

Voorwaarden

Het Outbreak Management Team (OMT), waarop het kabinet blind lijkt te varen, stelt uiteenlopende voorwaarden aan versoepeling van de lockdown. Voldoende testcapaciteit en genoeg capaciteit en mogelijkheden voor bron- en contactopsporing zijn er twee. Op hetzelfde lijstje: het aantal ziekenhuisopnames van covid-19-patiënten moet ‘geruime tijd’ zijn gedaald en het zorgsysteem moet zodanig zijn hersteld dat ook de basiszorg voor andere aandoeningen en ziektes weer kan worden uitgevoerd.

De cijfers van de laatste weken stemmen tevreden. Het aantal ziekenhuisopnamen, nieuwe besmettingen, de patiënten die nog op de ic liggen – alles gaat de goede kant op. Dus kan epidemioloog Marc Bonten (UMC Utrecht) zich voorstellen dat het kabinet woensdag ‘de sprong in het diepe waagt’, zoals hij zich eerder in deze krant uitdrukte.

Kapper Nick plaats plastic in zijn kapsalon in Rotterdam.Beeld ANP

Bonten: ‘Natuurlijk kunnen we langer wachten. Je kunt best nog een maand door op de manier zoals we het nu doen. Maar de vraag blijft: wanneer is dan wel een gunstig moment om dit te doen? Er zijn relatief weinig getallen en er is veel onbetrouwbaarheid. Ergens moet je toch de knoop doorhakken.’

Die onzekerheid maakt plannen maken lastig, zegt ook Heesterbeek. ‘Je kunt niet berekenen wanneer we dan wel het laatste geval hebben. Dus wachten is over het algemeen beter, maar je weet ook niet waar we over een maand staan.’

Draagkracht

Behalve ziekenhuisopnamen en de drukte op de ic's speelt nog een factor een belangrijke rol. Het OMT rekent het ‘behouden van draagkracht in de bevolking’ zelfs tot de voorwaarden voor de ‘transitiestrategie’. Oftewel: willen we de regels nog volgen?

Ook Bonten merkt het de laatste dagen in het steeds drukkere straatbeeld. ‘De mindset verandert. Mensen denken: het is weer tijd voor het normale leven.’ En zoals er zeker ook argumenten te vinden zijn om de versoepeling van de lockdown nog even voor ons uit te duwen, zijn die er volgens de epidemioloog ook om de deur wat verder van het slot te gooien.

‘Ik snap dat het gaat schuiven’, zegt ook Heesterbeek. ‘We hebben geen modellen waar je de economische aspecten, de maatschappelijke impact en de epidemiologische gevolgen allemaal tegelijk kunt afwegen. Dus moet je het een beetje van dag tot dag uitproberen. En als andere landen versoepelen, kun je niet achterblijven.’

Waar blijft toch de pil die covid-19 geneest?
Corona moet uitwoeden, heet het al snel: een virusziekte kun je niet genezen. Of wel? Achter de schermen is de zoektocht in volle gang naar een middel dat de ziekte nog een béétje in toom houdt. Misschien ligt het redmiddel zelfs al gewoon bij de apotheek. We peilen de stand van zaken, aan de hand van vier medicijnen.

Waarom de verwachte piek van 2.400 coronapatiënten op de ic’s er bij lange na niet kwam
Al drie weken achter elkaar daalt het aantal coronapatiënten op de ic’s. Eind maart hielden experts nog rekening met een piek in mei. De piek is ook nog eens een stuk lager uitgevallen dan gevreesd. Is de lockdown effectiever dan verwacht?

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden