Column

Is het Rijnlandse model weer kansrijk?

De wortels van de naoorlogse Europese gemeenschap liggen in het Rijnland op de grens van Duitsland met Frankrijk en België. Veel van de pleitbezorgers van wat begon als de Europese Gemeenschap voor Kolen en Staal (EGKS) waren gelovige katholieken uit die regio. De publicist Ian Buruma stelde daarom ooit voor Brussel als hoofdstad van de EU in te ruilen voor Aken.

Beeld anp

Het Rijnland is ook naamgever van een economisch model dat het na-oorlogse Europa koesterde: het Rijnlandse model waarbij bedrijven niet op winstmaximalisatie zijn gericht maar op continuïteit. Wie werknemers wil ontslaan zal een dure en tijdrovende regels moeten volgen, zodat werkgevers zich wel twee keer achter de oren krabben voordat zij hiertoe overgaan.

Het Rijnlandse model paste niet alleen perfect in het gedachtegoed van de christen-democratie maar ook in die van de sociaal-democratie. Maar met de opkomst van Reagan en Thatcher waaide een westenwind over het continent. Met de opkomst van de yuppies in de jaren tachtig werd het Rijnlandse model ingewisseld voor het Angelsaksische. De belangen van shareholders (de aandeelhouders) kwamen centraal te staan en niet die van alle stakeholders - klanten, werknemers en overheid naast die van geldschieters. De Britten, veelal gesteund door de Nederlanders (met name de paarse regeringen van premier Kok) en de Oost-Europese lidstaten, waren de belangrijkste pleitbezorgers van dit Angelsaksische model. Toenmalig directeur Coen Teulings van het Centraal Planbureau en de econoom Lars Bovenberg verklaarden het model in 2008 nog als zaligmakend in hun notitie Rhineland Exit? Bedrijven konden niet meerdere meesters dienen.

De Europese Unie heeft de Brexit niet gewild, maar nu het zover is zou die onder het oer-Nederlandse parool 'Ieder nadeel heeft zijn voordeel' gebruikt kunnen worden gemaakt voor hernieuwde lancering van het Rijnlandse model. De door de Britten geblokkeerde transactietax - een heffing op flitskapitaal - zou kunnen worden ingevoerd en de activiteiten van hedgefondsen en private equityfondsen die vanuit Londen opereren, aan banden worden gelegd. Bedrijfsaneringen zouden alleen mogen dienen om faillissementen te voorkomen, niet als permanent instrument om winstcijfers te maximaliseren. De creatieve destructie van hele bedrijfssectoren door Uber, Airbnb, Amazon en Google moet beter worden gereguleerd. En de onderklasse die nu kiest voor rechtste xenofobe partijen (hun boosheid en frustratie gaf de door doorslag bij het Brexit- referendum) zou weer een krachtige stem moeten krijgen.

In 2008 draaide de neoliberale motor al in de soep, maar toch houden politici er aan vast. Zonder de Britten is een nieuwe weg mogelijk. Zelfs meer exits hoeft niet erg te zijn. Al uiteindelijk een krachtig blok resteert dat de mondiale race to the bottom op Rijnlandse wijze durft te weerstaan, zou veel kunnen worden gewonnen.

Reageren?

p.dewaard@volkskrant.nl

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden