Column

Is het niet mogelijk dat we over vijftig jaar ook Rachel Dolezal begrijpen?

Caitlyn Jenner als glamourpoes. Beeld .

Laurence Michael Dillon, de fascinerende eerste transseksuele man ter wereld, werd in 1915 in een Britse adellijke familie geboren als Laura Maud Dillon. In een ouderwetse standenmaatschappij dus, waar geboorte bepaalde wie je was en zou worden. Zijn biografie is prima te verfilmen tot een Oscarwaardige blockbuster. Een moeder die vlak na de bevalling overleed, verstoten door de vader, een opvoeding bij drie ongetrouwde tantes. Daarna volgden een elite-opleiding aan exclusieve meisjesschool in Oxford, het blijvend gevoel man te zijn, hormoonpillen, borstamputatie. Laurence Michael kreeg vervolgens in 1945, vermoedelijk als eerste, een penis. Hij bevoer daarna als scheepsarts oceanen en wist zijn geslachtsverandering geheim te houden tot die in 1958 de Sunday Express haalde. Vluchtte daarop naar Calcutta. Werd boeddhist, vegetariër, yogi. En overleed al op zijn 47ste als enigszins ondervoede Tibetaanse monnik met de naam Lobzang Jihava.

De eerste transseksueel ter wereld bewees kortom ook dat geslacht maar één van vele identiteiten is die mensen kunnen hebben. Zie nu Rachel Dolezal, de vooraanstaande zwarte Amerikaanse activiste die toch wit blijkt te zijn. Interessant: net als Laurence Michael Dillon groeide Dolezal op in een rigide omgeving, ontdekte online magazine Slate. Haar ouders zijn extremistische christenen die hun kinderen richting gehoorzaamheid sloegen volgens de principes van het standaardwerkje 'To Train Up a Child'.

Laurence Michael Dillon, de eerste transseksuele man ter wereld. Beeld ,

Hiermee vergeleken is de transseksuele Caitlin Jenner als glamourpoes op de cover van Vanity Fair alweer bijna gewoontjes. Over haar stond een interessant opiniestuk in The New York Times: 'What makes a woman?' Geschreven door Elinor Burkett, een tweede golf-feministe van 68 jaar. Zoals meer activisten van die generatie heeft Burkett moeite met het stereotype beeld van vrouwen dat transseksuelen kunnen overbrengen. Hadden ze dáárvoor gestreden? Volgde het bekende betoog over de vrouwelijke identiteit als 'sociale constructie'. Burketts probleem met vrouwelijke transseksuelen is dat die niet haar ervaring hebben: te weinig arbeidsdiscriminatie, menstruatie, kindergetob. En teveel 'mannelijk privilege', uiteraard. Zie ook 'wit privilege'. Stel je voor dat een blanke man zwart wordt, schreef Burkett: onbestaanbaar - maar nog geen week later kwam het bedrog van Rachel Dolezal uit.

Ik begrijp tot op grote hoogte dat een wit persoon zich beter niet als zwart kan voordoen, maar breek ook mijn hoofd over de vraag waar precies het cruciale verschil zit tussen een zwart persoon als 'sociale constructie' en Elinor Burketts vrouw als 'sociale constructie'. Michael Jackson bleekte zijn huid al jaren en hij niet alleen. Of heb je minder recht van identiteit te veranderen naarmate de geschiedenis van je nieuwe identiteit pijnlijker is? Mensen kunnen wel joods worden. Zit het problematische dan in het bedrog van Rachel Dolezal? Maar de eerste transseksueel Laurence Michael Dillon probeerde eveneens verborgen te houden wie hij was en daarvoor hebben we nu denk ik alle begrip. Is het dan niet mogelijk dat we over vijftig jaar ook Rachel Dolezal begrijpen?

Rachel Dolezal als zwarte activiste. Beeld .

'Je kunt wel weten dat iemand een vrouw of een man is', schreef columnist Maxim Februari, die vroeger Marjolijn heette, laatst in NRC, 'maar daarmee weet je nog niet wat dat betekent (...) Een mens is een individu en geen bewijsmiddel voor sociologische theorie'. Hetzelfde geldt vermoedelijk voor kleur.

Nu verschijnen onderzoeken over toenemende segregatie, tegenwoordig op basis van opleidingsniveau. Gisteren nog presenteerde het wetenschappelijk instituut van het CDA zo'n rapport. In Amerika is het niet anders. Het kan nauwelijks toeval zijn dat we, naarmate onze omgeving minder plooibaar wordt en onze plaats in de samenleving weer meer vast lijkt te liggen, vaker aan onszelf gaan sleutelen. Jong door botox, slank dankzij een maagverkleining of mannelijker en Egyptischer dankzij je nieuwe naam Mounir, zoals journalist Monique Samuel onlangs bekend maakte. Zelfs Spiderman is in de nieuwe stripreeks vanaf dit najaar onder zijn pak niet langer blank, maar half zwart, half Latino.

De Engelse student Adam Armstrong veranderde zelfs al van identiteit om het vliegtuig te kunnen nemen. Hij heet voortaan Adam West, naar de acteur die Batman speelt. Niet omdat hij zich Batman vóelt, maar omdat die naam per ongeluk op zijn vliegticket van Ryanair was gezet. Grapje van zijn schoonvader, maar dat herstellen bleek bij het onvermurwbare Ryanair stukken duurder dan een naamsverandering. Hier was het individu tegen luchtvaartmaatschappij. Adam won. Die viert nu feest op Ibiza: dikke vinger, Ryanair. Want zo is Adam dan weer.

Caitlyn Jenner. Beeld ap
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden