Is het kleine Nederland nog wel opgewassen tegen het armpjedrukken van Shells en Unilevers?

Bert Wagendorp

Jesse Klaver schreef gisteren een 'brandbrief' aan de Europese Commissie waarin hij verzocht om het blokkeren van de voorgenomen afschaffing van de dividendbelasting. Hij had net zo goed een liefdesbrief aan Máxima kunnen schrijven om haar ten huwelijk te vragen, maar daar ging het niet om. De dividendbelasting is een politieke bom en het komt aan op scherpe profilering.

De afschaffing van de dividendbelasting is voor Rutte III wat de inkomensafhankelijke zorgpremie was voor Rutte II: meteen mot in de tent. Alleen zullen de coalitiepartners ditmaal geen bakzeil halen. In 2020 wordt de dividendbelasting afgeschaft - of Shell en Unilever moeten al eerder hebben besloten om naar Groot-Brittannië te verkassen, want dan heeft het geen zin meer.

Premier Rutte wil niet zeggen welke bedrijven hem hebben verzocht/opgedragen de dividendbelasting te killen, maar zijn fractieleider Dijkhoff lichtte in de Kamer een tip van de sluier. 'Bedrijven die twijfelen willen we laten zien dat je in Nederland goed af bent', zei hij. Er zijn maar twee grote bedrijven die twijfelen, Shell en Unilever, en van die twee twijfelt Unilever het meest, namelijk over verplaatsing van het Rotterdamse hoofdkantoor naar Londen.

Na de Engels-Nederlandse oorlogen van de 17de en 18de eeuw is er nu sprake van een nieuwe. Het perfide Albion wil Unilever en Shell stelen, maar admiraal Rutte verzet zich tot het uiterste en zijn kanon heet afschaffing dividendbelasting.

Rutte is er, mede als voormalig personeelschef van Cora van Mora (Unilever), tot in zijn 'diepste vezels' van overtuigd dat het kanon moet worden afgevuurd. Dat vinden de andere drie coalitiepartners ook, zij het wellicht wat minder diep. Kiezers die altijd al voor afschaffing waren zijn blij verrast, want het stond in geen enkel verkiezingsprogramma. Dat is de crux van het debat: waarom ineens? Het antwoord: de lobby van de multinationals en werkgeversorganisatie VNO-NCW was krachtig, de dreiging met vertrek intimiderend. Ook al voor de verkiezingen, maar wie het douceurtje van 1.400 miljoen aan buitenlandse dividendtrekkers in het verkiezingsprogramma had opgenomen was weggehoond en afgestraft. Dus werd gekozen voor post-electorale programma-aanpassing.

Het besluit is volgens Rutte ingegeven door de kennelijk pas na 12 maart jongstleden aan de oppervlakte getreden 'nieuwe realiteit' van activistische aandeelhouders en de vloed aan fusies en overnames. Minister van Financiën en amateurbokser Wopke Hoekstra beschikt over informatie die 'het besluit rechtvaardigt'. Dat klonk geruststellend, al kon hij helaas niet ingaan op de vraag welke informatie het hier betrof.

Is die verdomde afschaffing van de dividendbelasting nu gunstig voor het land of niet? Wat kost het en wat levert het op? Rutte bezwoer de Kamer dat we een soort België worden als het niet gebeurt. In dat land hebben ze alleen brouwer InBev nog als multinational, 'de rest is vertrokken'. Klopt de theorie van het kabinet, dan zal InBev, gezien het Belgische tarief van 30 procent, in 2020 de grens bij Wuustwezel oversteken.

Economen zijn zoals gewoonlijk verdeeld over het nut van de maatregel. Volgens Amerikaans onderzoek naar de verlaging van het tarief in dat land, in 2003, van 38 naar 15 procent, was er geen meetbaar effect. Maar gelukkig voor Rutte bleek onlangs uit onderzoek van de Universiteit van Lund (Zweden) dat dividendbelasting schadelijk is voor de economische groei.

Is de overheid een servicebureau voor multinationals of staat het belang van de burgers voorop? Zijn de belangen van die twee tegenstrijdig, of is steun aan de een ook gunstig voor de ander?

Hoekstra (voorheen Shell) zei dat de bedrijven 'heel koud en klinisch naar het fiscale beleid' kijken. Ongeveer even koud en klinisch als de calculerende burger. Hoekstra's aangetrouwde SP-nicht Renske Leijten: 'Willen we überhaupt wel bedrijven die zo opereren?'

Dat was een principiële vraag in een debat dat raakt aan de fundamenten van de Nederlandse democratie. Wie heeft het hier eigenlijk voor het zeggen? Waar ligt de macht? Is het kleine Nederland nog wel opgewassen tegen het armpjedrukken van Shells en Unilevers?

Jesse Klaver denkt van niet, vandaar zijn brief.