PeilingRechtspraak

Is het goed dat rechters zwaarder straffen?

Rechters zijn de afgelopen twintig jaar zwaarder gaan straffen. Dat blijkt uit onderzoek van de Raad voor de Rechtspraak. Met name plegers van gewelds- en zedenmisdrijven worden veel harder bestraft.

Rechters (VLNR) S. Pompe, B. Vogel en J. Oreel voor aanvang van de behandeling van de vordering tot herroeping van de voorwaardelijke invrijheidsstelling van Volkert van der G..Beeld Aurélie Geurts

De onvoorwaardelijke straffen voor die misdrijven lagen vorig jaar zo'n 65 procent hoger dan in 1998. Gemiddeld genomen zijn straffen 11 procent zwaarder geworden. Uit het onderzoek, gepubliceerd in het Tijdschrift voor de rechtspraak en straftoemeting, blijkt dat strenger straffen vooral een ontwikkeling is van de laatste tien jaar.

Politiek klimaat

Strafrechtadvocaat Gerald Roethof zegt het duidelijk te merken. Volgens hem is strenger straffen een uiting van de verharding van de samenleving in het algemeen. ‘Ik vind dat geen goede zaak.’

Het politieke klimaat en de media spelen daarin een rol, meent Roethof. ‘Veel zaken worden negatief in het nieuws gebracht. Dat komt ook op het bordje van de rechters terecht.’

Rechters zouden daar boven moeten staan, aldus Roethof, die onder meer Jos B. bijstaat, de verdachte van de moord op Nicky Verstappen. ‘Je moet je als rechter niet laten leiden door krantenkoppen en de hardste schreeuwers.’

Willekeur

Zijn Amsterdamse collega, strafrechtadvocaat Geert-Jan Knoops, vindt het een gevaarlijke ontwikkeling dat rechters het sentiment in de samenleving laten meewegen in de strafhoogte. Daarmee dreigt volgens hem het gevaar van willekeur. ‘Daarom moet men met maatschappelijke sentimenten terughoudend omgaan in de rechtspraak.’

De Nijmeegse strafrechtgeleerde Henny Sackers wijst in dit verband op de rol van de politiek. Onder de kabinetten-Rutte zijn de maximumstraffen op veel delicten verhoogd. ‘Daarmee geeft de wetgever een krachtig signaal af dat sommige misdaden strafwaardiger zijn dan voorheen. Daar kan een rechter zijn ogen niet voor sluiten.’

Volgens Sackers is er in de hoogte van strafoplegging sprake van een slingerbeweging. In de tweede helft van de vorige eeuw werd minder streng gestraft en was er meer aandacht voor de dader. ‘We zitten nu weer in een periode waarin de roep om vergelding meer doorklinkt.’ Of in de straftoemeting meeweegt dat slachtoffers tegenwoordig spreekrecht hebben in een rechtszaak, durft Sackers niet te zeggen. ‘Het klinkt niet onlogisch. Maar daar is geen onderzoek naar gedaan.’

Samenleving

Dat rechters zich laten beïnvloeden door geluiden uit de samenleving is begrijpelijk, aldus Henk Naves, voorzitter van de Raad voor de Rechtspraak. ‘Rechters zijn mensen. Als de samenleving vraagt om zwaardere straffen, dan is het logisch dat de rechter daar rekening mee houdt. Het is belangrijk dat de maatschappij vertrouwen heeft in de rechtspraak.’

Het is wel aan rechters om van geval tot geval te beoordelen welke straf op zijn plaats is. ‘Ook al roept de samenleving dat Barbertje moet hangen – rechters moeten elke zaak op haar individuele merites beoordelen.’

Pakkans

Of zware straffen helpen, wordt betwijfeld. Veel gewelds- en seksuele delicten, vergrijpen waarvoor rechters juist zwaarder zijn gaan straffen, worden in een impuls gepleegd, zegt Sackers. ‘Dat voorkom je niet met zwaarder straffen. Het enige wat je doet is deze mensen enige tijd uit de samenleving verwijderen.’

Volgens Naves is voor het voorkómen van strafbare delicten de pakkans belangrijker dan de strafmaat. ‘Daar gaan rechters niet over, maar de politie.’

Om te zorgen dat mensen zich aan de wet houden is de invloed van de sociale omgeving belangrijker dan de strafdreiging, benadrukt emeritus hoogleraar strafrechtpleging Henk Elffers. ‘Ik heb liever dat er meer werk van wordt gemaakt om mensen uit hun negatieve milieu te halen. Vrijheidsstraffen hebben niet zo’n geweldig effect op de recidive.’

Drugs

In de door de Raad voor de Rechtspraak onderzochte periode zijn de straffen voor drugsdelicten opmerkelijk genoeg met 20 procent zijn gedaald, terwijl de roep om een hardere aanpak van drugscriminaliteit juist toeneemt. Volgens Jacco Janssen, woordvoerder van de Raad voor de Rechtspraak, komt dat doordat rechters milder zijn gaan straffen in kleinere drugsdelicten, zoals overlast op straat. ‘Bij grotere drugsdelicten en ontwrichtende criminaliteit treden we juist harder op.’

Het onderzoek laat ook zien dat rechters steeds vaker taakstraffen opleggen in plaats van boetes. Dat heeft een goede reden volgens Janssen. Het heeft weinig zin om overtreders die weinig geld hebben een boete op te leggen. ‘Dan help je ze alleen maar verder in de put.’ Taakstraffen komen soms ook in de plaats van onvoorwaardelijke celstraffen. Iemand naar de gevangenis sturen is een hele zware maatregel, benadrukt Janssen. Een taakstraf is soms een beter alternatief. ‘Voor taakstraffen worden niet de leukste klusjes uitgezocht. Het is geen feestje.’

Beeld Volkskrant Infographics
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden