Is het gezond om te vasten?

Over de invloed van voeding op onze gezondheid. Deze week: Hoe gezond is het vastendieet?

null Beeld Eline van Strien
Beeld Eline van Strien

Ja, nu moeten de vakantiekilo's er weer af. Wordt het een regime van shakes, sapjes of oervoeding? Geen koolhydraten of juist veel eiwitten? Helemaal niet eten, dat kan ook nog. Drie zomers geleden werd het vastendieet opeens een enorme rage. Een Britse journalist schreef er een beststeller over en doopte dat eetpatroon 5/2: twee dagen in de week nauwelijks eten, op de andere dagen mag alles. Val je daar echt van af? Als je na de vastendag weer gewoon mag eten, ga je toch schransen? En levert het dieet gezondheidsvoordelen op?

De Amerikaanse voedingswetenschapper Krista Varady concludeert dat mensen zich op de all you can eat-dagen niet volproppen. Ze nuttigen dan gemiddeld 10 procent meer calorieën dan ze nodig hebben. Kennelijk willen ze hun moeite liever niet ongedaan maken. Dus ja, dan val je af. Maar je valt af van elk dieet. Met 5/2 niet meer dan met dagelijks calorieën minderen, zo wijzen vergelijkende studies uit.

Opkikker voor de stofwisseling

En de gezondheidsvoordelen? Bij de vele honderden muizen die de afgelopen jaren op een vastendieet werden gezet, kreeg de stofwisseling inderdaad een opkikker: ze hadden minder ontstekingsstoffen en minder slecht cholesterol in het bloed, ze kregen een betere hormoonhuishouding en maakten meer neurotrofines aan, stoffen die ervoor zorgen dat hersencellen blijven werken. Regelmatig vasten zou, volgens onderzoekers, biochemische processen op gang brengen die uitblijven bij gewoon lijnen. Met daarbij de suggestie: minder kans op diabetes, hartkwalen, kanker, alzheimer.

Maar pas op voor te boude conclusies, zegt Sander Kersten, hoogleraar moleculaire voedingswetenschap, want bij mensen is nog veel te weinig vergelijkend onderzoek gedaan. Vergeet niet, zegt hij, dat gewichtsverlies bij de meeste mensen automatisch tot een verbetering van bloedwaarden leidt. Of dat bij het vastendieet sneller gaat dan bij een ander dieet en op de lange termijn ook nog aanhoudt, daar valt niets over te zeggen, zegt Kersten. 'Te vaak wordt alvast een uitleg gegeven hoe een dieet in het lichaam werkt, zonder dat er al sprake is van een duidelijk effect. De logische volgorde is: eerst een effect vaststellen, dan nadenken over het mogelijke mechanisme en dat vervolgens onderzoeken.'

Te intensief

Amerikaanse onderzoekers waarschuwden vorig jaar dat de veiligheid van het dieet nog niet goed is onderzocht. Milde klachten als hoofdpijn en duizeligheid liggen op de loer maar wie regelmatig vast, kan ook een gebrek aan voedingsstoffen oplopen of vatbaar worden voor infecties. Misschien is regelmatig vasten te intensief voor mensen, concluderen ze.

Intussen is onder vasten-experts onenigheid ontstaan over het effectiefste regime. Bijna al het wetenschappelijk onderzoek is gedaan naar het 4/3- dieet (om de dag vasten) en de adepten van het 5/2-systeem maken daar volgens de Amerikaanse vastendeskundige Varady ten onrechte gebruik van. Onderzoeksresultaten van het ene dieet kunnen niet zomaar op het andere worden geplakt, meent ze. Wie om de dag vast heeft volgens Varady bijvoorbeeld minder honger dan wie dat maar twee dagen per week doet. Hoe dat kan, weet ze niet precies. De Amerikaanse heeft nu zelf een boek geschreven, dat ze aankondigt als revolutionair en wetenschappelijk bewezen.

De kracht van het vastendieet zou weleens in het gemak ervan kunnen liggen, concludeerde een Schotse arts vorig jaar in het International Journal of Obesity. Lijnen is moeilijk, omdat je elke dag moet eten en om de paar uur moet nadenken over wat je (niet) in je mond stopt. Dat is hier niet aan de orde; het dieet is, zoals een Canadese expert het uitlegde, een aan-uit lichtknop in plaats van een dimmer. Blijft over de volharding. Regelmatig vasten blijkt moeilijk. Een op de vijf houdt het niet vol.

Heeft u ook een vraag voor deze rubriek? Mail naar voeding@volkskrant.nl

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden