Is het Europese asielbeleid nu schokbestendig?

Een jaar EU-crisisbeleid heeft onbetwist zijn vruchten afgeworpen. Maar is het genoeg om toekomstige problemen het hoofd te bieden?

Vluchtelingen komen aan op Lesbos vanuit Turkije Beeld anp

'We zijn een heel eind gekomen', vindt eurocommissaris Avramopoulos (Migratie). Eén jaar nadat de Europese Unie bijna bezweek onder de immense vluchtelingenstroom naar Griekenland en Italië maakte hij woensdag met gepaste trots de balans op. 'We hebben niet gefaald, er was geen plan B nodig.' Maar is de EU nu inderdaad migratieschokbestendig?

Om met de resultaten van een jaar vol crisisoverleg te beginnen: die zijn voor iedereen zichtbaar. In Nederland, België, Duitsland, Slowakije en veel andere lidstaten staan asielzoekerscentra leeg. Geplande locaties worden afbesteld, reeds gebouwde centra verkleind of gesloten. De vluchtelingenstroom via Turkije naar Griekenland is vrijwel opgedroogd: van gemiddeld 1.500 per dag (met uitschieters naar 7.000) naar minder dan 100 per dag. Het vluchtelingenakkoord dat de EU op 18 maart met Turkije sloot ('stop de stroom') werkt. Sinds die tijd zijn er volgens de Europese Commissie elf mensen verdronken in de Egeïsche Zee - nog steeds elf te veel, maar veel minder dan de tientallen doden per maand een jaar eerder.

Brussel verwacht niet dat Turkije het akkoord zal opblazen, ondanks wapengekletter en slaande deuren aan die kant. De belangen zijn te groot: voor Europa (dat geen herhaling van 2015 wil) en voor Turkije, dat geld krijgt (6 miljard euro) en de belofte van visumvrij reizen naar Europa.

De EU heeft serieus werk gemaakt van de bescherming van haar buitengrenzen. Vanaf dit najaar is het nieuwe Europese grensagentschap actief; de Balkanroute die vluchtelingen gebruikten om vanuit Griekenland de rest van de EU te bereiken, zit dicht.

Dan wat niet helemaal, of helemaal niet is bereikt in het afgelopen jaar. De afspraak om 160 duizend vluchtelingen vanuit Griekenland en Italië naar de andere lidstaten over te hevelen, staat nog steeds in de kinderschoenen. Ja, de laatste maand gaat het beter, maar er zijn pas 5.651 vluchtelingen (3,5 procent van het totaal) verhuisd. Nogal wat Oost-Europese lidstaten weigeren mee te werken. Aangetekend moet worden dat een deel van de migranten in Griekenland en Italië niet in aanmerking komt voor de spreiding, omdat het economische migranten betreft.

In Griekenland zelf is het asielsysteem nog steeds verre van perfect. De opvang is onder de maat, oordeelde het Europese Hof van Justitie eerder, ondanks honderden miljoenen euro's EU-steun. De behandeling van de asielaanvragen verloopt tergend traag. De frustratie in de andere EU-landen is zo groot dat ze de zaak het liefst uit Griekse handen zouden nemen. Dat stuit echter op grote soevereiniteitsbezwaren in Athene.

Meer en meer migranten

Het aantal internationale migranten – mensen die langer dan één jaar in een ander land dan hun geboorteland wonen – groeit snel. Van 173 miljoen in 2000 tot 244 miljoen migranten in 2015. Dat betekent dat 3.3% van de wereldbevolking migrant is, waaronder 20 miljoen vluchtelingen. Het antwoord op de grootschalige migratie verschilt per land, van een warm onthaal tot hermetisch gesloten grenzen. Bekijk hier de feiten en verken zelf de migratiestromen.

De vluchtelingenstroom naar Italië is problematisch als voorheen, zij het dat Rome de opvang en registratie nu beter onder controle heeft - wederom met dank aan financiële hulp van de EU. Het overgrote deel van de migranten in Italië vlucht niet voor oorlog, maar wil een beter leven. Om deze groep tegen te houden, wil de EU afspraken met de betrokken thuislanden over geld in ruil voor grenscontroles. De lidstaten houden echter de hand op de knip: van de verwachte 1,8 miljard euro ligt pas 80 miljoen op tafel.

Tot slot is er het Commissievoorstel voor een permanent asielcrisismechanisme: als een lidstaat overspoeld dreigt te worden door migranten, moeten de anderen (verplicht) een deel overnemen. In mei met fanfare door Avramopoulos gepresenteerd, kwijnt het plan nu weg in de 'technische werkgroepen' van de lidstaten. De Hongaarse premier Orbán organiseert dit weekend een referendum tegen Brusselse asielquota, de Slowaakse premier Fico heeft het voorstel al dood verklaard en ook Commissievoorzitter Juncker lijkt de hoop te hebben opgegeven, getuige zijn recente uitspraken over 'flexibele solidariteit' in plaats van harde Europese wetten.

De realiteit is dat de EU-landen niet meer maar minder vluchtelingen willen opnemen en al helemaal geen economische migranten. Daarmee blijft het Europees asielsysteem roeien met één riem: het vereist veel stuurmanskunst om dan voortgang te maken. 'We zijn in elk geval beter voorbereid dan vorig jaar', zei Avramopoulos woensdag in antwoord op de vraag hoe schokbestendig het asielbeleid is. 'Europa zal niet meer overvallen worden door een nieuwe vluchtelingengolf.'

Nederlanders positiever over Europese Unie

Nederlanders zijn positiever gaan denken over de EU. 46 procent vindt het EU-lidmaatschap 'een goede zaak', tegen 39 procent eerder dit jaar. Het percentage tegenstanders van een Nexit - uittreding van Nederland uit de Europese Unie - steeg van 43 naar 50 procent. Slechts 20 procent zou nu voor een Nexit zijn. Dat blijkt uit het Continu Onderzoek Burgerperspectieven (COB) dat het Sociaal en Cultureel Planbureau vier maal per jaar uitvoert.

SCP-onderzoeker Paul Dekker brengt deze 'opmerkelijke uitkomst' in verband met de verwachte negatieve gevolgen van de Brexit voor Groot-Brittannië. 'Vóór het referendum leefde nog de opvatting dat een Britse uittreding een sneeuwbaleffect op het Europees continent teweeg zou brengen. Die vrees, of hoop, is vooralsnog niet bewaarheid.' Dekker sluit overigens niet uit dat de stemming ten opzichte van Brussel weer negatiever wordt als de Brexit uiteindelijk minder schadelijk blijkt voor de Britten.

Ook over het functioneren van de eigen overheden oordelen de Nederlanders nu positiever dan bij de vorige rondvraag van het SCP. 47 procent zegt de regering te vertrouwen, tegen 41 procent bij de vorige peiling.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden