Analyse e-sigaret

Is het einde van de e-sigaret nabij?

Nu in de Verenigde Staten gebruikers van de e-sigaret ernstige longklachten melden en er zelfs doden zijn gevallen, staat het product – waar tabaksfabrikanten hun hoop op hebben gevestigd – onder druk. 

Vrouw rookt e-sigaret in Amsterdam. Beeld Simon Lenskens

‘We hebben een ingrijpend besluit genomen’, staat op de website van ’s werelds grootste sigarettenproducent Philip Morris. ‘Wij ontwikkelen een rookvrije toekomst.’ De producent van 800 miljard sigaretten per jaar hoopt dat op een mooie dag alle rookwaar is vervangen door rookvrije alternatieven. Zoals bijvoorbeeld de Iqos, een apparaatje van Philip Morris dat tabak verwarmt maar niet verbrandt.

De vraag is hoeveel van dat nobele ideaal overblijft, nu ook de alternatieve sigaret uit de gratie raakt. In augustus verschenen in de VS berichten over e-sigarettengebruikers met ernstige longklachten. Begin september stond het dodental op zes. Inmiddels berichten Amerikaanse media dat in totaal elf ‘vapers’ (dampers oftewel e-rokers) zijn gestorven. Plots leek het gezonde alternatief even genadeloos als de ‘kankerstok’ die het moest vervangen.

Bij de Amerikaanse sterfgevallen speelde mogelijk de toevoeging van illegale cannabisolie een rol, toch heeft de elektronische sigaret een flinke klap gekregen. Het aandeel van tabaksreus Imperial Brands daalde donderdag met 10 procent, nadat het bedrijf een winstwaarschuwing afgaf vanwege de ‘uitdagende vaping-markt’ in Amerika. In Nederland loopt een product dat nooit echt door de (rokende) massa is omarmd een extra deuk in het imago op.

Vanuit China

De e-sigaretten zijn ruim tien jaar te krijgen in winkels en webshops, toch gebruikt slechts 3 procent van de Nederlanders ze, een fractie van het aantal ‘gewone’ rokers (23 procent). Sinds de eerste e-sigaretten overwaaiden vanuit China zijn de apparaatjes omgeven door twijfels. ‘Er is onvoldoende bekend over de veiligheid van het product’, waarschuwde de Inspectie voor de Gezondheidszorg in 2008.

Elf jaar later wordt nog steeds vrijwel uitsluitend door (ex-)rokers ‘gedampt’. Onder niet-rokers sloegen de metalen staafjes met batterijtjes en vloeistofcapsules niet aan. De twijfels zijn nooit verdwenen. Het RIVM constateerde in 2015 dat de e-sigaret weliswaar minder schadelijk is dan de sigaret, maar niet zonder risico’s. Sinds 2016 behandelt de overheid e-sigaretten als rookwaar: een product dat je niet mag aanprijzen en dat verboden is voor kinderen.

Door het nieuws uit Amerika beleven Nederlandse e-sigarettenhandelaren een moeilijke maand. Ondernemers zagen hun omzetten kortstondig met 30 tot 40 procent dalen, zegt Emil ’t Hart van branchevereniging Esigbond. ‘Wij horen dat mensen de e-sigaret wegleggen en weer gaan roken.’

Paniekreactie

Ook de grote tabaksfabrikanten staan niet te juichen dat de dampers het roken weer oppakken. Alle grote producenten hebben veel geld geïnvesteerd in rookvrije alternatieven. ‘De misinformatie’ uit Amerika maakt het voor Imperial Brands moeilijker om e-sigaret ‘Blu’ te lanceren in Nederland, zegt een woordvoerder. Hij spreekt van een ‘paniekreactie die nergens voor nodig is’.

De elektronische sigaretten hebben vele mensen van het roken afgeholpen, zegt ’t Hart, toch neemt niemand het voor de e-sigaretten op. In het Verenigd Koninkrijk prijzen dokters ze aan, zegt hij. In Nederland hield longartsenvereniging NVALT een enquête onder haar leden: of ze damp-gerelateerde klachten waren tegengekomen? Ze telden zes gevallen.

’t Hart begrijpt niets van de Nederlandse artsen. Ook ondernemer Jan Hein van Erp snapt niet waarom zijn product het moet ontgelden. ‘Het is gezonder en goedkoper.’ Zijn Zensations liggen in tweeduizend winkels en worden frequent gecontroleerd door de Nederlandse Voedsel en Warenautoriteit. ‘Er zitten geen schadelijke stoffen in. Nicotine zit van nature ook in broccoli.’

Waarschuwing

Leon van den Toorn, voorzitter van NVALT, kent de verhalen, maar is niet onder de indruk. ‘De e-sigaret werkt niet beter dan andere methodes voor stoppen met roken.’ Er zijn goede redenen om dit product niet te omarmen, vindt hij. ‘We weten nog niet goed wat de gevolgen zijn op de langere termijn.’ Het is dezelfde waarschuwing die tien jaar geleden ook al klonk.

Hij vreest vooral dat jongeren worden verleid door de gekleurde producten met exotische smaakjes en over nog tien of twintig jaar met ernstige luchtwegproblemen zitten. Staatssecretaris Paul Blokhuis van Volksgezondheid deelt de argwaan van de longartsen. Volgend jaar wordt de e-sigaret verbannen naar grijze verpakkingen achter de winkelbalie, uit het zicht van de klant. Hij heeft de Tweede Kamer nieuw onderzoek naar de gezondheidsrisico’s toegezegd. De e-sigaret behoudt het nadeel van de twijfel.

Lees ook:

Gebruikers over de e-sigaret: ‘Nee, natuurlijk is het niet gezond, maar roken is nóg slechter.’

Wat is een e-sigaret ook al weer? In een elektronische sigaret zit geen tabak, maar wel vloeistof met nicotine. 

Hoe lang zal het nog duren tot de sigaret definitief uit Nederland verdwijnt? En wordt dan ook de e-sigaret naar de asbak verbannen? Lees hier de mooiste verhalen en dilemma’s over roken, anti-roken en het grijze gebied daar tussenin.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden