Is het de minister bekend dat...

Zo'n 3.000 schriftelijke vragen stellen Tweede Kamerleden elk jaar aan het kabinet. Wat is de aanleiding? Wat de bron? En verwoorden de partijen wat hun achterban beweegt?

Politici maken zich druk over de zorg en de politie...

Europa is belangrijk. De politie natuurlijk. En ook bedrijven, het onderwijs en de zorg zijn van groot belang voor landelijke politici. Dat is het beeld dat oprijst uit een analyse van de schriftelijke vragen die parlementariërs stellen aan bewindspersonen.


De Volkskrant telde welke woorden het vaakst voorkomen in de schriftelijke vragen die werden gesteld gedurende de zittingsperiode van het eerste kabinet-Rutte. Algemene termen, zoals 'mensen', 'overleg' en 'wet' zijn eruit gefilterd.


Dan wordt duidelijk dat Kamerleden sommige thema's vaker aansnijden. De meest gebruikte woorden staan namelijk niet op zichzelf. De parlementariërs verwijzen bijvoorbeeld niet alleen vaak naar de politie, maar ook naar veiligheid, recht, geweld en justitie. De belangstelling voor de zorg blijkt uit een lange stoet aanverwante woorden: zorgverzekeraars, patiënten, medische, ggz en ziekenhuis.


Sommige groepen in de samenleving kunnen op een grotere belangstelling rekenen. Over mannen maakt de Kamer zich nauwelijks druk. Slechts 51 keer werden ze genoemd, vrouwen daarentegen liefst 359 maal, en dan vooral zwangere, allochtone en vrouwen elders op de wereld. Beide seksen werden overtroefd door de dieren (362 keer). En nog ruimer door kinderen (863) en ouders (492).


Amsterdam is de Nederlandse stad die het vaakst de aandacht trekt, gevolgd door Rotterdam en Utrecht. Voor de provincies zijn dat Zeeland en Limburg. Veel groter is de internationale belangstelling van de Kamerleden. Europa is een zeer geliefd onderwerp bij alle partijen.


...en raadplegen daarvoor vooral De Telegraaf en de Volkskrant...

In de schriftelijke vragen worden kranten het meest genoemd als bron, in mindere mate nieuwssites, en daarna tv-programma's van NOS en RTL. De Telegraaf is de krant die de meeste aanleiding geeft tot het stellen van vragen. Veelvoorkomende termen in vragen die zijn gebaseerd op Telegraaf-artikelen zijn veiligheid in het algemeen en politie, geweld, justitie, aangifte, slachtoffers en straf in het bijzonder. En dieren.


Na De Telegraaf is de Volkskrant de meest geraadpleegde bron. De onderwerpen die de Kamerleden aansnijden na het lezen van de Volkskrant zijn divers: zorg, politie, onderwijs. Maar ook Europsyche, fraude, vreemdelingen en universiteit.


Zijn koppositie dankt De Telegraaf vooral aan de PVV, die de krant als hoofdbron voor Kamervragen aanboort. Ook de VVD en het CDA verwijzen met afstand het vaakst naar die krant. De SGP verlaat zich op het Reformatorisch Dagblad en het Nederlands Dagblad.


De Partij voor de Dieren kiest vooral onlinebronnen. 'Dat is sneller', verklaart Marianne Thieme, fractievoorzitter en kampioen vragen stellen in 2010. 'Bovendien verschijnen er op internet publicaties, bijvoorbeeld van het Planbureau voor de Leefomgeving, over onderwerpen die ons interesseren.'


Thieme bestrijdt dat ze als Kamerlid van het ene naar het andere onderwerp springt, afhankelijk van wat er in de media verschijnt. 'Natuurlijk stellen we vragen uit verontwaardiging. Dat verwachten mensen ook van de Partij voor de Dieren. Maar tegelijkertijd willen we misstanden of inconsistenties in het beleid blootleggen, of een dossier opbouwen over iets wat een minister laat liggen.' Als voorbeeld noemt Thieme de stier die drie weken geleden op de snelweg liep en werd doodgeschoten, omdat hij het verkeer in gevaar bracht. 'Zo'n moment van maatschappelijke verontwaardiging kan helpen om aandacht te vragen voor diertransporten.'


Ook veelvrager Sharon Gesthuizen (SP, 94 vragen in 2011) nuanceert het beeld van een Kamerlid dat 's ochtends de krant leest en 's middags Kamervragen stelt, om zo mee te surfen op de golf van een mediahype. 'Ik stel vaak vragen op basis van brieven die ik krijg of verhalen die ik via eigen initiatieven hoor. Maar het komt ook voor dat ik mensen aanraad een misstand bij de pers onder de aandacht te brengen. Als er publiciteit is geweest, doet de minister beter zijn best op de antwoorden, omdat ze gelezen zullen worden.'


...waarna elke partij zijn eigen onderwerpen eruit pikt...

Aan hun onderwerpkeuze is te zien welke accenten de verschillende partijen leggen. VVD en PvdA hebben een brede toptien, met politie, zorg, onderwijs en Europa.


Meer nog dan andere partijen houdt de SP de vinger aan de pols in de zorg. De partij laat een lange rij aan medische woorden uit haar mond rollen: zorg, patiënten, ziekenhuizen, inspectie, zorgverzekeraars, medische, ggz, zorginstellingen, hulp.


Ook de PVV heeft een duidelijk profiel, met een grote rol voor politie, veiligheid en de islamitische cultuur. In gedachten bezoekt deze partij vaak het Midden-Oosten. Iran wordt vaak genoemd, en ook Turkije en Israël. Ook de adjectieven Turkse, Palestijnse, Iraanse en Marokkaanse worden veel gebezigd.


De SGP maakt zich vooral druk over christenen. Niet alleen die in Nederland, nadrukkelijk ook die elders ter wereld: de partij gebruikt volop uitdrukkingen als Palestijnse, Israël, Palestijnse Autoriteit, Surinaamse, Chinese en Turkse. Een andere karakteristieke term is geloof.


Dat is bij de ChristenUnie anders. Die partij laat de treinreizigers voorgaan op de christenen. Vooral de NS en ProRail houden de ChristenUnie-Kamerleden bezig. Verder let de partij sterk op kinderen en kinderarbeid. Ook bij het CDA, de partij die het gezin als hoeksteen van de samenleving neerzet, scoren kinderen en ouders hoog.


De Partij voor de Dieren doet haar naam eer aan. Bovenaan staan de dieren, gevolgd door vlees, veehouderij, jagers, wild, dierenwelzijn, bedreigde diersoort en natuur. De aap is met afstand het lievelingsdier van de Partij voor de Dieren, waarschijnlijk door vragen over dierproeven.


Bij GroenLinks moeten de groene onderwerpen, zoals milieu, duurzaamheid en chemicaliën, voorrang geven aan andere zaken - asielzoekers, onderwijs, zorg. Alleen naar kerncentrales wordt vaak gevraagd.


...maar daarbij nog wel wat puntjes mist.

Sluiten de vragen die partijen stellen nu aan bij de zorgen van hun achterban? Daarin lijkt de ene partij beter te slagen dan de andere. VVD-kiezers vinden, zo blijkt uit onderzoek van TNS Nipo, vooral economische groei en gezonde overheidsfinanciën belangrijk, en worden daarin door de Tweede Kamerleden bediend: de fractie vraagt vaak naar materiële zaken, getuige de woorden financiële, bedrijven, betalen, subsidie en begroting.


PVV-stemmers maken zich druk om een strenger toelatingsbeleid; hun vertegenwoordigers vragen inderdaad vaak naar bevolkingsgroepen of de islamitische minderheid.


Ook GroenLinks lijkt op de goede weg: de achterban vraagt de partij zich in te zetten voor economische groei en onderwijs, en die kwesties blijken het meest terug te komen, meer dan natuur en duurzaamheid.


Andere partijen lijken soms kwesties over het hoofd te zien. De SP geeft absolute prioriteit aan de gezondheidszorg, terwijl de achterban zich vooral druk maakt om de sociaal zwakkeren. PvdA-kiezers hechten het meest belang aan werkgelegenheid, maar de fractie lijkt niet aan die behoefte tegemoet te komen. Werk bungelt ergens halverwege het prioriteitenlijstje, na kinderen, zorg, politie en geweld. In weerwil van wat de ChristenUnie-kiezers willen - zij vinden namelijk de overheidsfinanciën het belangrijkst - vraagt de fractie opvallend vaak naar de NS en ProRail.


Toch hoeft dit niet te betekenen dat deze partijen hun kiezers teleurstellen, betogen verschillende fractiesecretarissen. Zo laat de SP-fractie de sociaal zwakkeren niet links liggen, zegt SP'er Ronald van Raak. 'Bij sommige ministeries kun je ook gewoon informatie krijgen na een belletje. Dan stel je geen Kamervragen, want dan moet je minstens drie weken op het antwoord wachten.'


Ook volgens PvdA'er Mariëtte Hamer kunnen Kamervragen een vertekend beeld geven van waar de belangstelling ligt. 'We hebben aan de lopende band overleggen over de arbeidsmarkt. Dan stel je daar de vragen. Bovendien zijn Kamervragen eerder een geeigend middel bij incidenten. Structurele problemen kaart je aan in een overleg.'


Bij de ChristenUnie kennen ze nog een verklaring voor bepaalde voorkeursonderwerpen in de Kamervragen. 'Toevallig hebben we op infrastructuur een heel actieve beleidsmedewerker zitten, die alle ontwikkelingen in de gaten houdt', zegt fractiesecretaris Joël Voordewind.


Als geheel lijkt de Kamer in de schriftelijke vragen voorbij te gaan aan wat de bevolking het belangrijkste thema vindt: de economie. Logisch, vindt Boris van der Ham, tijdens het vorige kabinet voorzitter van de commissie Economische Zaken. 'Zorg is een echte overheidstaak, net als onderwijs, terwijl economie maar beperkt te sturen is vanuit de politiek.' Het is ook maar net hoe je economie definieert, vindt hij.


'Zorg is ook onderdeel van de economie. De stijgende kosten drukken op de begroting en als mensen een hogere eigen bijdrage moeten betalen, voelen ze dat in hun portemonnee.' Uiteindelijk gaan veel grote debatten volgens hem over onderwerpen die de economie raken.


ONDERZOEK


alle beantwoorde kamervragen

Boven en links woorDwolkEn met de top 25 van ondeRwerpen waarover Tweede Kamervragen Zijn gesteld, en de media die de brOn warEn voor die vragen. Hoe groter het woord, hoe vaKer het voorkwam. Dit onderzoek is uitgevoerd op basis van alle beantwoorde Tweede Kamervragen van de laatste jaren, die te vinden zijn op de website officielebekendmakingen.nl. Via een script zijn de Kamervragen omgezet in een overzicht met daarin per vraag informatie over de vragenstellers, de vraag, het antwoord, en de gebruikte bronnen.


Zelfs tijdens het zomerreces werden dagelijks nog 7 vragen naar de Kamer gestuurd. In de 21 dagen van het laatste reces stelde de PvdA 40 Kamervragen. De SP is nummer twee met 26 stuks. De VVD stelde er tijdens de vakantie tot nu toe 11, GroenLinks 12.


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden