Is het broodje paling binnenkort verleden tijd?

Paling sinds aantal jaar ernstig bedreigde diersoort

Niks lekkerder dan een toastje met gerookte paling bij de eindejaarsbubbels. Paling is met oudjaar en kerstmis een geliefde snack, want in december wordt altijd de meeste paling verkocht. Sinds een aantal jaren staat paling op de lijst van ernstig bedreigde diersoorten: naast de panda, de berggorilla en de tijger. Kun je paling dan nog wel verantwoord eten?

Paling in de oven tijdens het Nederlands Kampioenschap Palingroken Foto ANP

Waar kun je paling kopen voor een toastje met oudjaar?

Niet in de supermarkt: die hebben een aantal jaren geleden afgesproken om geen paling meer in de schappen te leggen. Maar bij viswinkels en -kramen ligt nog wel volop paling. Wie zijn gasten met oudjaar paling wil serveren, moet wel diep in de buidel tasten. Een onsje gerookte palingfilet, net genoeg voor 6 tot 8 melbatoastjes, kost al gauw 5 euro, een pond ruim 22 euro. Logisch, want een schaars product is duur.

Hoe schaars is paling dan?

Heel schaars. Volgens ICES (International Council for Exploration of the Seas), het wetenschappelijk adviesorgaan voor de Europese Unie, is het palingbestand de laatste decennia zo drastisch afgenomen dat 'alle door mensen veroorzaakte sterfte teruggedrongen moet worden tot nul of vrijwel nul.' Het aantal glasaaltjes dat in Europa aankomt is nog maar iets meer dan 1 procent van het aantal in 1980. Of dat genoeg is om de paling voor uitsterven te behoeden is zeer onzeker, zegt ICES.

Bestaat er geen duurzame paling?

Op veel paling in de winkel staat het blauwe logo van het 'Duurzaam Paling Fonds' (DPF). Dat lijkt op het blauwe MSC-merk, het keurmerk voor duurzaam gevangen vis. Maar voor een MSC-certificering komt een bedreigde vis als paling niet in aanmerking. DPF is geen officieel keurmerk. Het DPF-logo is eigendom van Dupan, een stichting die palingvissers, -kwekers en -verwerkers vertegenwoordigt. Dupan vindt dat er paling genoeg is voor consumptie. De laatste jaren neemt het aantal glasaaltjes licht toe, dus een palingtoastje mag best, stelt Dupan. Bovendien is een groot deel van de in Nederland verkochte paling kweekpaling.

In het rood
Paling scoort donkerrood: dus vermijden, dat is het ook het advies in de nieuwe editie van de VISwijzer.

Precies! Als je genoeg paling kweekt, hoef je toch niet meer op wilde paling te vissen?

Jammer genoeg is palingkweek geen oplossing. Het is namelijk niet mogelijk palingen volledig in gevangenschap te kweken. Palingen planten zich alleen in het wild voort. Palingkwekerijen zijn eigenlijk 'palingmesterijen', waar in het wild gevangen glasaaltjes worden opgekweekt tot volwassen palingen. Dupan heeft becijferd dat de vangst van glasalen voor palingkwekerijen geen bedreiging vormt voor het wilde palingbestand, mits deze vangst gecompenseerd wordt door het in de natuur uitzetten van kweekalen. De overlevingskans van jonge palinkjes in een kwekerij is namelijk tientallen malen groter dan die van jonge paling in het wild. Maar het is niet bewezen dat deze uitzet door palingkwekers de 'schade' die de vangst van glasaal veroorzaakt compenseert.

Heeft de overheid geen maatregelen genomen om de palingstand te verbeteren?

Jazeker. Sinds 2007 is de 'Europese Aalverordening' van kracht. EU-lidstaten waar palingen leven moeten verplicht een aalbeheerplan opstellen. Nederland heeft sinds 2009 het Aalherstelplan. Dit is een compromis tussen de wensen van wetenschappers (geen paling vangen) en die van de palingsector (blijven vissen). Een algemeen vangstverbod voor paling staat er dus niet in. De visserij is alleen verboden in de drie maanden per jaar dat de aal naar zee trekt. In de Europese Aalverordening staat dat minstens 40 procent van de 'oorspronkelijke' hoeveelheid volwassen aal naar zee moet kunnen trekken om zich voort te planten. Maar er zijn nog maar zo weinig palingen, dat er helemaal geen 40 procent van het 'oorspronkelijke' aantal palingen uit de periode 1960-1980 meer rondzwemt. De bepaling in de verordening is dus een wassen neus.

Wat moet er dan gedaan worden om de paling te redden?

Er zijn in Nederland twee tegengestelde visies. Dupan en andere organisaties die de Nederlandse palingvisserij een warm hart toedragen vinden dat doorgaan met vissen op paling prima kan, mits er bepaalde beschermingsmaatregelen worden genomen. Zo zet de organisatie in het buitenland gekochte glasaal uit in de Nederlandse binnenwateren en zetten ze volwassen palingen 'over de dijk', richting open zee. Bovendien gaat er van ieder onsje verkochte paling met het 'Duurzaam Paling Fonds'-logo een bedrag naar palingonderzoek en naar bovenstaande projecten.

Maar natuur- en milieuorganisaties als het Wereld Natuur Fonds, de Good Fish Foundation, Sportvisserij Nederland en stichting De Noordzee kijken er anders tegenaan. Hun visie: duurzame paling bestaat niet. Elke paling die wordt gevangen en gegeten, is er één teveel. En hoewel acties als 'paling over de dijk' wel nuttig zijn, zijn deze bij lange na niet voldoende, vinden zij. De palingstand proberen te beschermen en tegelijk doorgaan met de visserij, kweek en consumptie van paling is volgens hen dweilen met de kraan open.

Een palingleven
Paling, of ‘aal’ zoals kenners hem noemen, leidt een mysterieus leven. Aal plant zich alléén voort in de Sargassozee: een warm, zeewierrijk deel van de westelijke Atlantische Oceaan, in de buurt van het eiland Bermuda. De uitgekomen aallarfjes drijven op de golfstromen helemaal terug naar Europa en Afrika waar zij als ‘glasaal’ de binnenwateren op trekken om daar op te groeien. Pas na een leven van zo’n vijftien tot vijfentwintig jaar als zoetwatervis zijn de vissen geslachtsrijp en worden ze ‘schieraal’. Ze verlaten rivieren, sloten en meren om terug te zwemmen naar de Sargassozee. Daar paren ze, schieten kuit, en sterven

Maar kunnen we dan nooit meer een broodje paling eten?

Beide kampen streven naar hetzelfde: het voortbestaan van de paling. Maar Dupan heeft daarnaast, begrijpelijk, een nevendoel: het voortbestaan van de palingvisserij. Het is de vraag of die doelen verenigbaar zijn. Want 'alleen als we nu stoppen met vissen én alles op alles zetten om elke paling die rondzwemt richting zee te krijgen, kan het bestand zich herstellen', zegt Ingvild Harkes, senior programma-manager Oceanen en Kusten van het Wereld Natuur Fonds. 'Als we dit niet doen, is de kans reëel dat onze kinderen en kleinkinderen nooit meer paling zullen proeven.'


Hierdoor sterft de paling

- Glasaaltjes en palingen kunnen ons land- en veel andere Europese landen- bijna niet meer in of uit. Vrijwel alle toegangen naar zee zijn afgesloten door dijken. Bovendien worden veel palingen letterlijk vermalen in waterkrachtcentrales, gemalen en sluizen.

- Op paling, van glasaal tot volwassen aal, werd en wordt veel gevist. In landen als Japan en China is paling een delicatesse. Daardoor is er ook veel (illegale) export van glasaal naar China.

- Paling heeft te lijden van waterverontreiniging: gifstoffen als dioxine en PCB's stapelen op in het vet van de vis.

- Door de import van Aziatische paling is rond 1980 een ziekmakende zwemblaasparasiet in de Europese paling terecht gekomen

Meer over

Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.