'Is groter en groter nog wel maatschappelijk aanvaardbaar?'

Afgelopen zomer werd Henk Bleker (57) een Bekende Nederlander. Als tijdelijk partijvoorzitter van het CDA dook hij in alle talkshows op om de strubbelingen van zijn bijkans zieltogende partij over de samenwerking met de PVV uit te leggen. Niet veel later werd hij staatssecretaris op het ministerie van Economische Zaken, Landbouw en Innovatie.


Een gesprek met Bleker is ook een kijkspel. Hij laat stiltes vallen, verheft zijn stem als het onderwerp hem pakt, slaat met zijn handen op tafel, tekent een paar keer op een vel papier situaties uit.


'Hou toch op! Hou toch op, hou toch op, man!' De vraag was of Bleker als partijvoorzitter en speler in de kabinetsformatie al lange tijd wist dat hij staatssecretaris zou worden. Partijgenoot Ernst Hirsch Ballin - geen voorstander van het minderheidskabinet - zei onlangs in een interview in de Volkskrant dat die afspraak er was. 'Voor een afspraak moeten er twee personen zijn, en ik ben een van die partijen. De week voor ik naar Rutte ging heb ik bedacht: wil ik dit wel of wil ik dit niet? Het was een dubbeltje op zijn kant en ik kan je ook zeggen dat ik een persoon heb benaderd die het ook zou kunnen doen. Zo zit het.'


Bleker wist dat het verwijt van dubbelspel zou komen. 'Nou, daar heb ik wel even over nagedacht. Ja, ja. Maar het terrein dat mij uiteindelijk werd voorgelegd, landbouw en natuur. Die wereld, dat is wel mijn wereld. Als je dan voor de vraag komt te staan: wil je daar nog een keer vol voor gaan? Nou ja, dan eh¿'


'Klopt. Ik ben niet zo'n reistype. Als ik een contactadvertentie zou moeten plaatsen - niet nodig trouwens hoor - zou ik zeggen: geen uitgaanstype en geen reistype. Ik zag er eerlijk gezegd een beetje tegenop, ver van huis. (Het volume gaat omhoog.) Maar! Ik had zopas mevrouw Van Ardenne, onze vertegenwoordiger bij de FAO (Voedsel- en Landbouworganisatie, red.), op bezoek. Ik zeg: 'Agnes, het is heel bijzonder. Ik ben het inmiddels misschien wel het mooiste onderdeel van mijn portefeuille gaan vinden, dat internationale. Zoals nu met die varkens.'


Afgelopen maandag besloot de EU varkensvlees tijdelijk op te slaan, omdat de prijs door de Duitse dioxinecrisis scherp is gedaald. Bleker schetst het Europese toneel en hoe hij daarop zijn rol speelt.


'Hoe gaat dat dan? Ik heb op woensdagochtend overleg met de varkenssector. Misschien is een opslagregeling een idee. Daar ga ik mee naar het overleg in de Kamer. Iedereen zei: moeten we mee aan de slag. Met Kris Peeters uit Vlaanderen heb ik een strategie afgesproken. Wie benadert de Duitse collega, wie de Franse? Dan gaan we bellen, ik bel met die en die. En we merken: op de Grüne Woche (een internationale land- en tuinbouwtentoonstelling, afgelopen weekend in Berlijn, red.) moeten we echt een behoorlijke groep achter ons kunnen krijgen.


'Dan kom je in Berlijn op zo'n receptie. Daar staat de Poolse minister, Marek Sawicki¿. hé, dat is een belangrijke. Die heeft heel wat stemmen in de EU. (Bleker geeft een klap op de tafel.) Even met Marek overleggen! Die vindt het een goed idee. Vervolgens de Zweed, daarna de Let. Want als je de Letten en de Hongaren hebt, de Oost-Europese landen - ook een slok op een borrel. Duitsland moet nog over de streep. Maandagochtend heb ik met mevrouw Aigner gesproken, bewust niet eerder op haar feestje in Berlijn.


'Vervolgens hoor ik op de Europese Landbouwraad: commissaris Ciolos is nog niet door de bocht. Peeters, de Fransman Bruno Lemaire en ik gaan even met hem praten. In twee minuten is het dan gebeurd. Daar krijg ik een kick van.'


Het is de grote vrees van iedere bewindspersoon op Landbouw: het telefoontje waarin de grootschalige uitbraak van een dierziekte als de varkenspest wordt aangekondigd.


Na een lange stilte zegt Bleker zacht: 'Als het daarom zal gaan, ben ik niet van het soort: zachte heelmeesters, stinkende wonden. Wees er snel bij. Een crisis, het is net als met een narcose: als je een uur langer onder narcose bent geweest, moet je een maand langer herstellen. Elke dag dat een crisis langer duurt, duurt het herstel op de markt langer.


'Toen ik begon, heeft men gezegd: iedereen die vier jaar zit, krijgt op enig moment met een crisis te maken.'


'Ik heb al vrij snel aangekondigd dat er een maatschappelijk debat moet plaatsvinden over de schaalgrootte in de veehouderij, de megastallen. Kijk, je kunt rationeel zeggen: tienduizend varkens kunnen qua dierenwelzijn op en top worden gehouden. En als er verdiend wordt, kun je het qua milieu, met luchtwassers, optima forma voor elkaar krijgen. Dat soort grote bedrijven heeft ook het kapitaal om het gebouw op een mooie manier in te passen in het landschap. Dit jaar komt een onderzoek uit of er ook gezondheidseffecten voor de omgeving zijn. Stel nou dat daar ook uitkomt: dat is allemaal top en top in orde. Dan nog kun je de vraag stellen: is nog weer groter maatschappelijk aanvaardbaar? Past het bij de Nederlandse structuur van de landbouw?


'Daarvan zeg ik: wij moeten groei kunnen bieden voor het gezins- en familiebedrijf. Als het bedrijven worden waar zeer kapitaalkrachtige concerns achter zitten, die daar zetbazen op zetten, dan verliezen we iets heel essentieels. Dat moet niet. Dat leeft ook in de samenleving: het houdt een keer op. Dat heb ik ook.'


'Ik sta open voor die discussie. Misschien zijn er wel in mijn partij, het CDA, die zeggen: Henk, dat hadden we niet van jou verwacht.'


'Ik trek mij het meest aan van Veerman. Die heb ik heel hoog omdat ik hem zie als een resultaatgericht bestuurder. (Lange stilte.) De heer Wijffels is meer een beschouwer, in mijn optiek. Ik hoop dat ik binnenkort eens met de benen op tafel met Veerman kan zeggen: waar zit het nou precies op vast?'


'Dat doe ik helemaal zelf. Ik koop al jaren bij Harvies in Groningen. Daar heb ik nu ook een mooi pak hangen, in december besteld. Ik val op Italiaanse pakken. En op Italiaanse schoenen. Ik vind het hartstikke mooi om een mooi pak aan te hebben. Casual kleding heb ik niet. Het kost me veel moeite om iets te vinden tussen een mooi pak en iets gewoons. Zondag kwam ik op klompen en een spijkerbroek met een verbleekt shirt in een goed hotel in Brussel aan.'


'Nee! Ze keken me wel raar aan.'


'Deze regering is er gekomen doordat het CDA deze stap heeft aangedurfd. Het regeerakkoord zit vreselijk dicht bij het CDA-programma, maar wij ontvangen daar nog niet het noodzakelijke krediet voor. Dat kan nog wel komen, dat zal ook wel komen. Ons kader, onze kiezers, houden van degelijk bestuur. Nou, dat wordt met dit kabinet redelijk geleverd. Financieel de boel niet doorschuiven, maar aanpakken.


'Maar onze agenda reikt één slag verder. En dat is dat de overheid terugtreedt, dat daadwerkelijk weer meer verantwoordelijkheden door mensen gezamenlijk in de samenleving worden opgepakt.


'Dat is veel moeilijker dan het stelsel van de AWBZ herzien, dat is een soort van culturele revolutie die je moet faciliteren. Dat is de echte agenda van ons. Dat is me nogal wat.


'Een voorbeeld: wij willen de verantwoordelijkheid voor natuur en landschap weer bij de mensen in de streek neerleggen. De mensen zeggen: dit zijn onze Friese Wouden. Daar zijn we gaan wonen, daar komen we vandaan, daar zijn we boer. Die mensen kunnen tot nu toe maar in heel beperkte mate sturing geven aan hoe het in de Friese Wouden gaat. Het fenomeen van die agrarische natuur- en landschapsverenigingen, dat is nou zo'n mooi voorbeeld. Die rol wil ik in de toekomst heel graag versterkt hebben, dat mensen in de streek zelf gaan bepalen hoe het landschap en de natuur zich ontwikkelen. Dat daar budgetten voor komen, en dat ze daar met elkaar als vrijwilliger het bestuur van zijn. Dat is het CDA-ideaal.


'Kijk naar de jeugdzorg. Die was kleinschalig, die is grootschalig geworden. Sterk overheidsgelieerd, weg bij de mensen. De vraag is: gaan mensen als vrijwilliger weer sturing geven aan hoe de jeugdzorg praktisch in de gemeente functioneert? Dat ze zich weer gaan bemoeien met wie er benoemd worden, hoe het met het personeel en de zorg gaat? Dat bij een kleine school de mensen de schooluitjes en de jaarlijkse barbecue weer zelf organiseren? Dat zullen we dus moeten gaan doen op al die terreinen, ook bij de kinderopvang bijvoorbeeld.'


'Ik denk het wel. Want ik ben veel optimistischer over de stad dan menigeen denkt. Als partijvoorzitter liep ik altijd mijn vaste route van de Grote Markt naar het Buitenom, hier in Den Haag. Toen dacht ik: ik ga eens de mensen groeten. Dit is toch een andere wijk, met allochtone winkels enzo. Ze groetten allemaal terug. Dat is bij mij in Vlagtwedde niet eens altijd zo!


'Je redt het niet met die globetrotters die meer op Schiphol zijn dan in hun eigen wijk. Maar ik heb het gezien. We hadden in Groningen het project de Blauwe Stad. Daar lag een terrein van 250 hectare, dat moest natuur worden. Die mooie landbouwgrond moest natuur worden, en er lag ook een plan: dat moest naar Staatsbosbeheer.


'Ik dacht: dat is ook gek, waarom moet dat? Er lagen twee dorpjes, Beerta en Finsterwolde. Dat zijn van oorsprong communistische bolwerken. De mensen daar zeiden: Bleker, dat willen we wel inrichten en beheren. Ik dacht oh, dat is mooi¿ Dat dit wonder nog kan gebeuren: uit het rode bolwerk Finsterwolde-Beerta komen boeren en burgers bij elkaar die zeggen: wij willen die 250 hectare wel beheren. Zij hebben het gekregen. Niet Staatsbosbeheer. En ze genieten er ook nog van. Wat is er mooier?'


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden