analyse

Is Groningen echt de schoonste stad van Nederland? ‘Ik zou deze kaart door mijn oogharen bekijken’

Groningen is de schoonste stad van Nederland als het gaat om fijnstof in de lucht en Amsterdam de smerigste, volgens een ranglijst van het Europees Milieuagentschap (EEA). Dat verzamelde de gemiddelde fijnstofconcentraties van meer dan driehonderd Europese steden. Wat zeggen die cijfers precies?

De binnenstad van Groningen.  Beeld Raymond Rutting / de Volkskrant
De binnenstad van Groningen.Beeld Raymond Rutting / de Volkskrant

Zijn Amsterdammers en Nijmegenaren veel slechter af dan Groningers?

Kijk je naar de negen Nederlandse steden die het EEA meeneemt in het onderzoek, dan springen Nijmegen en Amsterdam eruit: hier geldt de luchtkwaliteit als ‘matig’. De gemiddelde fijnstofconcentratie in 2019 en 2020 zat er boven de 10 microgram per kubieke meter, die de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) als maximum adviseert. De overige Nederlandse steden zaten onder die norm.

null Beeld

Toch kun je op basis hiervan niet concluderen dat de longen in Nijmegen veel vuiler worden dan die in Groningen, zegt Guus Velders, luchtkwaliteitsonderzoeker bij het RIVM. Er zijn wel plekken waar de concentraties beduidend hoger liggen, bijvoorbeeld rond Tata Steel, maar over het algemeen zijn de verschillen binnen Nederland volgens hem niet zo groot. ‘Zeker als je bedenkt dat de fijnstofconcentraties in heel Nederland in de jaren negentig nog twee keer zo hoog lagen als nu.’

Voor fijnstof geldt: minder is altijd beter. De gebruikte grens – de WHO-advieswaarde – is dan ook niet zo hard als de termen ‘goed’ en ‘matig’ doen vermoeden. Er zijn ook normen die de EU aan luchtkwaliteit stelt, en waar lidstaten aan moeten voldoen. Daaraan voldoet bijna heel Nederland.

Bovendien zijn de cijfers van de steden niet zomaar te vergelijken, zegt Velders. De Nederlandse data die het EEA gebruikte, zijn afkomstig van zijn eigen instituut – het RIVM. In veel steden staan maar een of twee meetstations, legt hij uit. De locatie daarvan, bijvoorbeeld in een drukkere of juist een rustige buurt, heeft invloed op de gemiddelden. ‘Ik zou deze kaart door mijn oogharen bekijken. Die geeft je een globaal beeld waar het in Europa goed en slecht gaat met de luchtkwaliteit.’

En, hoe doet Nederland het ten opzichte van de rest van Europa?

Nederland zit dus keurig onder de fijnstofnormen van de EU, maar het kan schoner: vooral in de Scandinavische steden liggen de waarden beduidend lager. Het kan ook beduidend vuiler: zie Oost-Europa en de Povlakte in Italië. De concentraties liggen hier in sommige steden zelfs boven de EU-normen. Het EEA noemt de luchtkwaliteit hier dan ook ‘zeer slecht’.

In Oost-Europa wordt nog veel met kolen en hout gestookt, en daarbij komt veel schadelijk fijnstof vrij, verklaart Velders. En op de Povlakte is niet alleen veel industrie aanwezig, de vervuiling blijft ook nog eens langer hangen tussen de bergen.

null Beeld

Is het dan nog nodig om de luchtkwaliteit in Nederland te verbeteren?

Het RIVM schat dat er in Nederland jaarlijks zo’n 12 duizend mensen vroegtijdig sterven door langdurige blootstelling aan luchtvervuiling. De gemiddelde Nederlander zou er zo’n negen maanden van zijn leven door verliezen. Bovendien kunnen vooral mensen met een aandoening aan de luchtwegen acuut last krijgen van luchtvervuiling.

De luchtkwaliteit mag de laatste jaren dan sterk verbeterd zijn, er valt nog genoeg te verbeteren, vindt ook de Nederlandse overheid. Dat gebeurt onder meer met het Schone Lucht Akkoord, in 2020 gesloten tussen provincies, het Rijk en tientallen gemeenten. Zij willen dat de gezondheidsschade door luchtvervuiling in 2030 gehalveerd is ten opzichte van 2016.

Op veel punten is nog winst te behalen, zegt Maarten Krol, hoogleraar luchtkwaliteit aan de Universiteit van Wageningen. Denk aan verouderde houtkachels, intensieve veehouderij en vervuilende scooters of dieselauto’s. ‘Een belangrijk punt is bewustwording. Zodat iemand die in de bouw werkt en de hele dag naast een verouderde aggregaat vieze lucht zit te happen, naar zijn baas stapt en zegt: moeten we niet eens investeren in een schoon aggregaat?’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden